جغرافیای بلایا: بررسی آسیب پذیری مناطق زلزله خیز ایران

زلزله یکی از مهم ترین بلایای طبیعی در ایران است که با توجه به موقعیت زمین ساختی کشور، بخش گسترده ای از جمعیت و شهرها را در معرض خطر قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی آسیب پذیری مناطق زلزله خیز ایران و تحلیل عوامل موثر بر شدت خسارات ناشی از زمین لرزه انجام شد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر گردآوری داده های مکانی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی از طریق منابع کتابخانه ای، GIS و پایگاه های آماری رسمی بود. یافته ها نشان داد که آسیب پذیری تنها تحت تاثیر ویژگی های زمین ساختی قرار ندارد و عوامل انسانی و نهادی از جمله کیفیت ساخت وساز، تراکم جمعیت، بافت فرسوده شهری، وضعیت اقتصادی خانوارها، سطح آگاهی عمومی و کارایی مدیریت بحران نقش اساسی در شدت پیامدها دارند. همچنین، تحلیل فضایی نشان داد که تعامل هم زمان عوامل طبیعی و انسانی، مناطق مرکزی و حاشیه ای شهرهای بزرگ را بیش از سایر مناطق آسیب پذیر می سازد. بر اساس نتایج، رویکردی یکپارچه که ابعاد طبیعی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و مدیریتی را همزمان در نظر بگیرد، برای کاهش ریسک زلزله و افزایش تاب آوری شهری ضروری است. این پژوهش می تواند به برنامه ریزان شهری، مدیران بحران و سیاست گذاران کمک کند تا استراتژی های پیشگیرانه و مدیریت ریسک موثرتری طراحی کنند.

کلیدواژه ها:

زلزله ، آسیب پذیری ، تاب آوری ، GIS ، مدیریت بحران ، بافت فرسوده ، ایران