مقایسه اثر کاربرد اسانس بنه Pistacia atlantica و نمکهای آلی بر کنترل بیماری کپک خاکستری به روش درون شیشه (Invitro)

کپک خاکستری ناشی از Botrytis cinerea یکی از مهم ترین پاتوژن های پس از برداشت محصولات باغی است که به ویژه در میوه های انباری نظیر توت فرنگی، کیوی و محصولات حساس دیگر، با ایجاد پوسیدگی و کاهش عمر ماندگاری، خسارات قابل توجهی بر صنایع غذایی و بخش کشاورزی وارد می کند. در سال های اخیر استفاده از ترکیبات طبیعی و نمک های آلی به عنوان جایگزین های ایمن برای قارچ کش های شیمیایی مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف بررسی اثر اسانس بنه (Pistacia atlantica) و چند نمک آلی شامل بیکربنات سدیم، سوربات پتاسیم و سدیم متابی سولفیت بر کنترل رشد میسیلیومی عامل کپک خاکستری به صورت درون شیشه ای انجام شد. اسانس برگ بنه با روش تقطیر با آب و بخار و به کمک دستگاه کلونجر استخراج گردید. سپس غلظت های ۲۰۰، ۲۵۰ و ۳۰۰ پی پی ام اسانس، غلظت های ۰.۵ و ۱ درصدی بیکربنات سدیم و سوربات پتاسیم، و غلظت های مختلف سدیم متابی سولفیت در محیط کشت PDA تهیه و کلنی قارچ در شرایط استریل به آن ها منتقل شد. اندازه گیری رشد میسیلیومی با لیزریامتر و تجزیه واریانس داده ها با نرم افزار SPSS۱۶ و مقایسه میانگین ها با آزمون دانکن انجام گرفت. نتایج نشان داد که اگرچه تاثیر اسانس بنه از نظر آماری در همه غلظت ها معنی دار نبود، اما در غلظت های ۲۵۰ و ۳۰۰ پی پی ام کاهش قابل توجهی در سطح رشد میسیلیومی ایجاد شد و عملکرد بهتری نسبت به غلظت های پایین تر نشان داد. بیکربنات سدیم در غلظت ۰.۵ درصد نیز یکی از موثرترین تیمارها بود و توانست رشد پاتوژن را به طور معنی داری نسبت به شاهد کاهش دهد. سوربات پتاسیم نیز در غلظت های اعمال شده اثر بازدارندگی قابل قبولی بر رشد قارچ داشت، اگرچه شدت آن نسبت به بیکربنات سدیم کمتر بود. سدیم متابی سولفیت نیز با توجه به مکانیسم اثر مبتنی بر آزادسازی سولفیت و ایجاد اختلال در ساختار پروتئین ها، قادر به مهار رشد میسیلیومی بود اما محدودیت های مصرف آن در صنایع غذایی باید مدنظر قرار گیرد. در مجموع نتایج نشان داد که استفاده از اسانس بنه و نمک بیکربنات سدیم، می تواند به عنوان جایگزین های طبیعی و نسبتا کم خطر برای قارچ کش های شیمیایی در کنترل کپک خاکستری مطرح شود، هرچند تاثیر این ترکیبات بر ویژگی های حسی و کیفی محصول نهایی نیز باید در تحقیقات تکمیلی بررسی شود. به طور کلی کارایی مطلوب، ایمنی زیست محیطی و امکان جایگزینی با مواد شیمیایی، استفاده از این ترکیبات را در رویکردهای نوین مدیریت بیماری های پس از برداشت توجیه پذیر می کند.

کلیدواژه ها:

اسانس بنه ، بیکربنات سدیم ، سوربات پتاسیم ، سدیم متابی سولفیت ، کپک خاکستری ، Botrytis cinerea ، کنترل بیولوژیک ، درون شیشه ای (In vitro)