ارزیابی و تحلیل مطالعات ارزش گذاری اقتصادی کارکرد حفاظت خاک پوشش گیاهی در اکوسیستم های مرتعی

فرسایش خاک به عنوان چالشی جدی، امنیت غذایی و ثبات محیط زیست جهانی را تهدید می کند. در این میان، پوشش گیاهی اکوسیستم های مرتعی نقش کلیدی در حفاظت از خاک ایفا می کند. این مطالعه با هدف انجام یک فراتحلیل از مطالعات ارزش گذاری اقتصادی کارکرد حفاظت خاک پوشش گیاهی در اکوسیستم های مرتعی ایران انجام شد. با استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بررسی نظام مند مطالعات منتشر شده در بازه زمانی ۱۴۰۲–۱۳۸۲، داده های مربوط به برآورد فرسایش و ارزش اقتصادی ناشی از عملکرد حفاظتی پوشش گیاهی استخراج و تجمیع گردید. یافته ها نشان داد که مدل های مختلفی از قبیل PSIAC، MPSIAC، RUSLE، EMP و IRIF برای برآورد فرسایش خاک به کار رفته اند که دامنه ای از ۱.۱۵ تا ۴۲/۵۲ تن در هکتار در سال را نشان می دهند. برای ارزش گذاری اقتصادی نیز از روش هایی نظیر هزینه جایگزین، هزینه فرصت، ارزش گذاری مستقیم و اجتناب از هزینه خطر استفاده شده است. نتایج گویای آن است که تفاوت در شرایط اکولوژیک، روش های برآورد فرسایش و همچنین تغییرات قیمت ها در طول زمان، منجر به برآوردهای متفاوتی از ارزش اقتصادی حفاظت خاک در هر هکتار شده است. از جمله چالش های اصلی شناسایی شده در این حوزه می توان به عدم استانداردسازی روش های ارزش گذاری، محدودیت در کمی سازی خدمات اکوسیستمی، تاثیر تغییرات اقلیمی، توسعه کاربری های ناسازگار، کمبود مشوق های اقتصادی، تعارض منافع ذینفعان، ضعف در اجرای قوانین، کمبود داده های میدانی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک و همچنین نادیده گرفته شدن دانش بومی اشاره نمود. به منظور افزایش حفظ کارکرد حفاظت خاک اکوسیستم های مرتعی، مجموعه ای از اقدامات کلیدی شامل آموزش و آگاهی سازی عمومی، تقویت مشارکت جوامع محلی، توسعه فناوری های نوین، تدوین سیاست های تشویقی و تقویت قوانین و مقررات پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

کارکرد حفاظت خاک ، فرسایش خاک ، روش های ارزشگذاری اقتصادی ، کارکردهای پوشش گیاهی