وجه امری در زبان فارسی

موضوع اصلی پژوهش حاضر، بررسی وجه فعل در جمله های امری زبان فارسی است. وجه غالبا روی فعل تظاهر می یابد و بیشتر زبان ها نظامی دستوری دارند که وجوه متفاوت را از یکدیگر متمایز می کند. در زبان فارسی، ساخت های مضارع التزامی و امری با افزودن پیشوند «ب» به ابتدای ریشه فعل ساخته می شوند. اگرچه دستورنویسان سنتی دست کم سه وجه متمایز اخباری، التزامی و امری را بازمی شناسند، همنامی پیشوند فعلی در تعیین تعداد وجوه فعل در فارسی، ابهام و دشواری هایی ایجاد می کند. برخی پژوهش های اخیر که باتکیه بر ساخت واژه فعل و هم پوشانی موجود در این دو ساخت انجام شده اند، با رد تمایز بین وجوه التزامی و امری، افعال امری را طبقه ای از وجه التزامی می دانند. در این مقاله می کوشیم تا با به چالش کشیدن رویکرد یادشده نشان دهیم که صرف نظر از تمایز نقش و کنش گفتاری، رفتارهای نحوی این دو ساخت نیز از یکدیگر متمایز هستند. به این منظور، استدلال هایی برپایه ساخت افعال پیاپی، هم پایه سازی، جایگزینی و توزیع بندهای پیرو ارائه می کنیم. این استدلال ها بیانگر آن است که وجه التزامی و امری، به لحاظ رفتار نحوی، دو وجه متمایز و مستقل از یکدیگر هستند و زبان فارسی نیز همانند بسیاری از زبان های دیگر، وجه فعلی مستقل امری دارد.

کلیدواژه ها:

زبان فارسی ، وجه ، التزامی ، امری ، ساخت افعال پیاپی ، هم پایه سازی ، جایگزینی