سناریوهای توسعه سکونتگاه های روستایی منطقه کلان شهری تهران مورد مطالعه: ناحیه شهریار

هدف: سکونتگاه های روستایی مستقر در پیرامون شهرها پیوسته از درون و بیرون تحت تاثیر عوامل (ساختارها) و نیروهای (سازوکارها) متعدد در حال تغییر و دگرگونی هستند. در برنامه ریزی سنتی فضاها (در سطوح مختلف) به ویژه روستاها، نیروهای سازنده آینده عمدتا نیروهای سازنده گذشته در نظر گرفته می شوند و تغییرات و رویدادهای آتی چندان لحاظ نمی گردند. حال آنکه نیروهای پیشران که آینده را می سازند گاهی همراه با عدم قطعیت اند و می توانند آینده پدیده مورد بررسی را تحت تاثیر قرار دهند. پژوهش حاضر با رویکرد آینده نگاری هدف خود را شناخت آینده های پیشروی سکونتگاه های روستایی ناحیه شهریار قرار داده است. روش پژوهش: مطالعه بر اساس هدف، کاربردی و از نظر ماهیت تحلیلی-اکتشافی است. روش شناسی از نوع ترکیبی ( کیفی-کمی) است. در بخش کیفی به منظور شناسایی عوامل و نیروهای پیشران و عدم قطعیت ها از مشاهده و مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی با هدف اولویت بندی و امتیازدهی پیشران ها از پرسشنامه استفاده گردید. یافته ها: بر اساس یافته ها پایین بودن ظرفیت نهادی، رانت قدرت در نظام سیاست گذاری و برنامه ریزی، توسعه اقتصاد صنعتی، رشد سوداگری زمین، پس زدگی جمعیتی کلان شهر تهران و مجاورت فضایی با کلان شهر از میان ۱۸ عامل، به عنوان پیشران های اصلی موثر بر آینده روستاهای پیرامون شهرها شناسایی شدند. با توجه به ۱۲ حالت محتمل پیشران ها، سه سناریوی توسعه فضایی پایدار، توسعه فضایی شکننده و توسعه فضایی ناپایدار به عنوان سناریوهای محتمل برای توسعه سکونتگاه های روستایی ناحیه شهریار تشخیص داده شده است.نتیجه گیری: هر یک از این سناریوها باورپذیرند و هر کدام نیز پتانسیل تحقق دارند اما اینکه کدام یک روی دهد به برنامه ریزی امروز بستگی دارد.در عرصه ادبیات داخلی و خارجی، پژوهش های اندکی در باب سناریو نگاری به طور اخص در حوزه روستاهای پیرامون کلان شهرها با رهیافت آینده نگاری انجام شده است. مقاله پیش رو در یک رویکرد سیستمی و یکپارچه در ابعاد (محیطی-اکولوژیک، اجتماعی-فرهنگی، انسانی، اقتصادی، کالبدی-فضایی) به موضوع مورد مطالعه توجه دارد.

کلیدواژه ها:

آینده نگاری ، سکونتگاه های روستایی ، سناریو ، منطقه کلان شهری تهران ، ناحیه شهریار