گونه شناسی معماری قنات در آذربایجان شرقی با تاکید بر قنات های روستای اسفهلان تبریز

قنات به عنوان یکی از مهم ترین سازه های آبی ایران تا پیش از فناوری های نوین، نقشی اساسی در آبرسانی شهری، روستایی و کشاورزی و نیز شکل گیری سکونتگاه ها داشته است. با وجود ویژگی های فنی و معماری منحصربه فرد قنات ها، مطالعات اندکی در این زمینه، به ویژه در آذربایجان انجام شده است. روستای اسفهلان تبریز، به عنوان پرقنات ترین روستای منطقه، نمونه ای شاخص برای بررسی این سازه ها به شمار می رود.این پژوهش با رویکرد کاربردی و روش توصیفی تحلیلی، بر پایه مطالعات کتابخانه ای، برداشت های میدانی و تحلیل نقشه های هوایی، به این پرسش پاسخ می دهد: «ساختار معماری قنات در روستای اسفهلان چگونه بوده است؟»یافته ها نشان می دهد قنات های اسفهلان عمدتا از نوع کوه پایه ای با آرایش موازی و متوالی هستند و منبع آب آن ها آب های زیرزمینی کم آبده و دائمی است. این قنوات از نظر ساختار کوتاه، کوچک و عمیق بوده و اغلب دارای هرنج و استخر هستند. نتایج کمی نیز نشان داد: روستا دارای ۳۲ رشته قنات است که حدود ۹۰ درصد آب کشاورزی را تامین و حدود ۱۷۰ هکتار باغ را آبیاری می کنند. میانگین طول قنوات ۱۲۹۶ متر، عمق مادرچاه ۳۷٫۷۶ متر، دبی در فصل مرطوب ۴٫۷۸ لیتر بر ثانیه و در فصل خشک ۳٫۶۴ لیتر بر ثانیه برآورد شده و بیشترین آبدهی مربوط به قنات حسین آباد با ۲۵ لیتر بر ثانیه است.

کلیدواژه ها:

معماری قنات ، گونه شناسی قنات ، قنات های آذربایجان ، قنات های اسفهلان