مطالعه تطبیقی نقوش و تزیین در هنر سفال و شیشه (نمونه موردی: اسگرافیاتو و حکاکی)

در تاریخ هنر ایران، آثار سفالی و شیشه‎ای ارزنده‎ای بر جای مانده است که با نقوش ظریفی به شیوه خراشیدن تزیین ‎شده‎اند. این شیوه تزیین از جمله تزیینات رایج روی سفال قرون ۴-۷ و نیز آثار شیشه‎ای قرن ۳ ه.ق است. پژوهش حاضر با هدف تدقیق و تطبیق نمونه‎هایی از آثار سفالی و شیشه‎ای مزین به نقش‎کنده در پی پاسخ به این پرسش اساسی برآمده است که «وجوه تشابه و تمایز آثار اسگرافیتو سفالی و حکاکی شیشه‎ای دوره اسلامی ایران چه بوده و این تکنیک مورد مطالعه با اثرگذاری مشابه در دو بستر متفاوت چگونه نمود یافته است؟». روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکردی تطبیقی و شیوه گردآوری اطلاعات از طریق منابع کتابخانه‎ای و اینترنتی است. در این پژوهش با روش نمونه‎گیری غیر احتمالی و هدفمند ۴ نمونه اثر شیشه‎ای و ۶ نمونه اثر سفالی بر اساس مولفه‎هایی اساسی این پژوهش همچون نقش و تزیین انتخاب شده و به شیوه کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. آثار شیشه‎ای توسط چرخ مسی حکاکی ‎شده‎اند که در این روند سطح کم عمقی از شیشه ساییده شده که سبب تفاوت رنگ ظرف و نقش شده است و در آثار سفالی تفاوت رنگ بدنه با انگوب سبب تمایز طرح است. نتایج پژوهش نشان می‎دهد نقوش مورد استفاده در آثار شیشه‎ای شامل نقوش هندسی اعم از مثلث‎، خطوط مورب منظم و نقوش غیرهندسی شامل الگوی فلس و نقوش گیاهی شامل گل، برگ است و نقوش مورد استفاده در ظروف سفالی علیرغم اشتراکاتی همچون نقوش هندسی، غیرهندسی گیاهی، از نقوش جانوری نیز برخوردار است.

کلیدواژه ها:

هنر سفال ، هنر شیشه ، نقش کنده ، اسگرافیاتو ، حکاکی ، نقوش تزیینی