نقش شرایط اجتماعی و فرهنگی سده یازدهم بر پوشش و تزیینات زنان در شاهنامه شاملو

شاهنامه شاملو، نسخه‎ای نویافته از سده یازدهم هجری است که ۴۴ نگاره بدون امضا در صفحات مختلف، دو سرلوح مذهب در ابتدای کتاب، و دو لچکی در صفحه انجامه دارد. یکی از موضوعات مهم در نگاره‎های شاهنامه شاملو، حضور پررنگ زنان، در تعدادی از نگاره‎های این شاهنامه است. با توجه به تکثر نگاره‎های زنان در این شاهنامه، شش نگاره که در آن زنان نقش پررنگ و متنوعی دارند، انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت. هدف اصلی این پژوهش واکاوی جایگاه اجتماعی زنان در نگاره‎ها و تاثیر آن بر نوع پوشش و تزیینات لباس زنان در شاهنامه شاملو است. از اهداف فرعی این پژوهش، بررسی پوشش، نقوش و زیورآلات زنان در شاهنامه شاملو و معرفی و شناخت بیشتر این شاهنامه است. این پژوهش، توصیفی-تحلیلی، و روش جمع‎آوری اطلاعات آن به صورت مطالعه اسناد و منابع کتابخانه‎ای است. پوشش زنان در شاهنامه شاملو شامل پیراهن یا قمیص (زیرپیراهن و پیراهن رو)، ردا یا قبا و شال کمر است. پارچه‎های به تصویر درآمده در پوشش زنان، بدون نقش، و در مواردی از نقوش گیاهی و حیوانی همچون گل پنج‎پر و نقش مرغابی استفاده شده است. نگارگران با توجه به مولفه‎هایی همچون پوشش، نقوش و تزیینات لباس، رنگ‎، پیکره‎های بزرگ و همچنین موقعیت قرارگیری آنها در نگاره، جایگاه اجتماعی زنان را به تصویر درآورده‎اند. بر این اساس زنان شاهنامه شاملو به چهار دسته زنان فرمانروا، همسران پادشاهان، شاهدختان و همسران پهلوانان، زنان درباری طبقه بالا و زنان درباری طبقه متوسط و فرودست دسته‎بندی ‎شده‎اند.

کلیدواژه ها:

دوره صفویه ، نگارگری ، شاهنامه شاملو ، پوشش زنان ، تزیینات