چگونه توانستم مهارت های تفکر انتقادی را در دانش آموزان پرورش دهم؟

چکیده این اقدام پژوهی با هدف پرورش مهارت های تفکر انتقادی در دانش آموزان پایه دهم رشته علوم انسانی، در درس منطق دبیرستان شاهد مرضیه(س) شهرستان پاکدشت انجام شده است. با توجه به اهمیت این مهارت در تحلیل اطلاعات، حل مسئله و تصمیم گیری منطقی، و مشاهده ضعف نسبی دانش آموزان در استدلال، نقد و ارزیابی مستدل، محقق بر آن شد تا با طراحی و اجرای راهکارهای عملی، این چالش را کاهش دهد. جامعه آماری پژوهش، ۳۱ نفر از دانش آموزان کلاس دهم انسانی بودند. برای تشخیص وضعیت موجود، از روش های مشاهده مشارکتی، تحلیل پرسش های کلاسی و بررسی عملکرد در تکالیف استفاده شد. پس از شناسایی موانعی مانند تمایل به حفظ کردن، عدم اعتماد به نفس در ابراز نظر و ضعف در ساختار استدلال، راهکارهایی در قالب فعالیت های عملی و تلفیقی طراحی و به مدت یک نیمسال تحصیلی اجرا گردید. مهم ترین این راهکارها عبارت بودند از: استفاده از روش تدریس پرسشگری سقراطی برای عمق بخشی به مباحث، به کارگیری مطالعه موردی و تحلیل داستان های فلسفی، تشکیل حلقه های کندوکاو برای بحث های گروهی ساختاریافته، آموزش گام به گام ساختار استدلال منطقی و نقد آن، و طراحی تکالیف پژوهشی که دانش آموزان را به ارزیابی منابع اطلاعاتی و ارائه ادله موافق و مخالف وادار می کرد. ارزیابی نهایی با مقایسه رفتارهای کلامی و نوشتاری دانش آموزان در پیش آزمون و پس آزمون، تحلیل محتوای بحث های گروهی و نمرات پایانی انجام پذیرفت. یافته ها حاکی از رشد قابل ملاحظه در کیفیت پرسش های دانش آموزان، توانایی آنان در شناسایی مغالطات منطقی، ارائه استدلال های منسجم تر در دفاع از دیدگاه ها و نقد محترمانه آراء دیگران بود. این اقدام، موید آن است که تلفیق آموزش مستقیم مهارت های استدلال با فعالیت های مشارکتی و مسئله محور در بستر درس منطق، می تواند به طور موثری در پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان نقش داشته باشد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، درس منطق ، پرسشگری سقراطی ، مطالعه موردی ، حلقه کندوکاو.