راهکارهای هوشمندسازی سامانه های نظارت بر ساخت وسازهای شهری با استفاده از سامانه های اطلاعات مکانی

نقض مقررات ساخت وساز یکی از چالش های ساختاری در شهرهای متوسط ایران است که منجر به ناسازگاری بافت شهری، کاهش ایمنی ساکنان و ایجاد تبعیض در اجرا و نظارت می شود. در شهر اراک، علیرغم وجود طرح تفصیلی و واحدهای نظارتی، هر ساله صدها مورد ساخت وساز غیرمجاز گزارش می شود که بسیاری از آن ها پس از تکمیل ساختمان شناسایی می شوند. این پژوهش با هدف طراحی راهکارهای هوشمندسازی سامانه های نظارت بر ساخت وسازهای شهری در اراک با استفاده از سامانه های اطلاعات مکانی (GIS)، تصاویر ماهواره ای و الگوریتم های تشخیص تغییر (Change Detection) انجام شده است. روش پژوهش از نوع کاربردی-آزمایشی بوده و داده ها شامل تصاویر ماهواره ای Sentinel-۲ (با تفکیک مکانی ۱۰ متر) در دو دوره زمانی (بهار ۱۴۰۲ و بهار ۱۴۰۳)، نقشه های پایه طرح تفصیلی اراک و اطلاعات ۳۲۸ واحد ساخت وساز غیرمجاز گزارش شده توسط شهرداری است. پس از پیش پردازش تصاویر، الگوریتم های تشخیص تغییر مبتنی بر روش NDVI و اختلاف تصویری (Image Differencing) در محیط نرم افزاری Python (کتابخانه های Rasterio و Scikit-image) پیاده سازی شدند. نتایج نشان داد که سامانه پیشنهادی قادر است ۸۹٪ از ساخت وسازهای غیرمجاز را با دقت مکانی ±۱۵ متر شناسایی کند و مدت زمان شناسایی را از چند ماه به کمتر از ۷۲ ساعت کاهش دهد. همچنین، سیستم قادر به تفکیک تغییرات طبیعی (مانند رشد پوشش گیاهی) از تغییرات ساخت وسازی با دقت ۸۳٪ بود. بر این اساس، پیشنهاد ایجاد «مرکز هوش مکانی شهری» در شهرداری اراک مطرح شده است تا نظارت بر ساخت وساز به صورت پیشگیرانه، خودکار و مبتنی بر داده انجام گیرد

کلیدواژه ها:

نظارت شهری ، ساخت وساز غیرمجاز ، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، تشخیص تغییر ، تصاویر ماهواره ای ، هوش مکانی ، اراک