طراحی چارچوب نظارتی داخلی مبتنی بر حراست و امور مالی برای بهبود عملکرد واحد آتش نشانی شهرداری اراک

واحد آتش نشانی شهرداری اراک به عنوان یکی از ارکان حیاتی سیستم مدیریت بحران شهری، سالانه منابع مالی و فیزیکی قابل توجهی را مدیریت می کند. با این وجود، سیستم نظارتی داخلی فعلی این واحد دچار انفصال ساختاری، فرآیندی و اطلاعاتی بین واحدهای حراست (امنیت فیزیکی) و امور مالی (شفافیت مالی) است. این شکاف، منجر به ریسک های چندگانه از جمله تخلفات مالی، سوءاستفاده از دارایی ها، کاهش کارایی عملیاتی و ضعف در پاسخ دهی به بحران شده است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) و به روش طراحی مهندسی سیستم های اجتماعی، به تدوین یک چارچوب نظارتی داخلی یکپارچه (Integrated Internal Oversight Framework – IIOF) برای واحد آتش نشانی شهرداری اراک پرداخته است. داده های پژوهش از طریق مصاحبه با ۱۶ خبره کلیدی، تحلیل ۵۲ سند نظارتی و ارزیابی عملکرد ۸ ایستگاه آتش نشانی طی سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ جمع آوری شده اند. یافته ها نشان می دهند که تنها ۲۴٪ از فعالیت های نظارتی به صورت مشترک بین حراست و امور مالی انجام شده اند، ۶۳٪ از گزارش های عملکردی فاقد اعتبارسنجی امنیتی هستند، و هیچ سیستمی برای نظارت پویا بر عملکرد عملیاتی وجود ندارد. بر این اساس، چارچوب IIOF با سه محور اصلی نظارت مالی بر عملکرد عملیاتی، بازرسی امنیتی دوره ای از ایستگاه ها و گزارش دهی یکپارچه به معاونت خدمات شهری طراحی شده است. این چارچوب شامل ۹ مولفه کلیدی از جمله شاخص های کلیدی عملکرد (KPIs)، سیستم اطلاعاتی یکپارچه، کمیته نظارتی مشترک و مکانیزم های پاسخ دهی به انحراف است. چارچوب پیشنهادی نه تنها با چارچوب COSO برای کنترل داخلی، آیین نامه حراست شهرداری ها (وزارت کشور، ۱۳۹۸) و دستورالعمل های سازمان حسابرسی کشور همسو است، بلکه می تواند به عنوان مدلی نوین برای حکمرانی هوشمند در خدمات اضطراری شهری در ایران عمل کند و ضمن افزایش اعتماد عمومی، کارایی واحد آتش نشانی را ۲۵ تا ۳۰٪ بهبود بخشد.

کلیدواژه ها:

نظارت داخلی ، حراست شهرداری ، امور مالی ، عملکرد آتش نشانی ، چارچوب یکپارچه ، شهرداری اراک ، حکمرانی هوشمند ، شاخص عملکرد