طراحی چارچوب هوشمند ساماندهی مشاغل شهری در اراک با رویکرد مشارکت شهروندی و استفاده از سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS)

ساماندهی مشاغل شهری یکی از چالش های پیچیده در شهرهای متوسط ایران است که در شهرهای صنعتی مانند اراک، به دلیل رشد نامتوازن فضایی، تداخل کاربری ها و ضعف نظام نظارتی، ابعاد گسترده تری یافته است. این پژوهش با هدف طراحی یک چارچوب هوشمند برای ساماندهی مشاغل شهری در اراک بر اساس مشارکت شهروندی و تلفیق فناوری های مکانی، به ویژه سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، انجام شده است. روش پژوهش ترکیبی (کیفی-کمی) بوده و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۲ کارشناس شهری، پرسشنامه ای از ۳۸۰ شهروند ساکن در شش منطقه شهری، و جمع آوری مکان های دقیق ۳۱۲ واحد تجاری-خدمتی با استفاده از دستگاه های GNSS و تصاویر ماهواره ای به دست آمده است. داده های کیفی با روش تحلیل محتوای تماتیک و داده های کمی با نرم افزارهای SPSS و ArcGIS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که ۴۳.۷٪ از مشاغل شهری در اراک با کاربری مصوب شهرداری ناسازگار هستند و ۶۸.۲٪ از شهروندان تمایل دارند در فرآیند ساماندهی این مشاغل مشارکت فعال داشته باشند. همچنین، مدل پیشنهادی «سامانه تصمیم گیری مکانی مشارکتی» (P-SDSS) با استفاده از لایه های GIS، قادر به شناسایی خوشه های مشاغل نامناسب، پیش بینی تاثیرات آن ها بر کیفیت زندگی و ارائه راهکارهای مکان محور برای انتقال یا اصلاح فعالیت هاست. این چارچوب نه تنها کارایی فرآیندهای اداری شهرداری را بهبود می بخشد، بلکه شفافیت و اعتماد عمومی را افزایش می دهد. پیشنهاداتی برای اجرای آزمایشی این سامانه در منطقه ۳ اراک و توسعه آن در سطح شهر ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

ساماندهی مشاغل شهری ، مشارکت شهروندی ، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، شهر هوشمند ، اراک ، کاربری زمین