تحلیل عارفانه از عناصر طبیعی در کشف الاسرار میبدی

رشیدالدین میبدی، عارف بنام سده ی ششم، و صاحب تفسیر کشف الاسرار است. در مواردی مفاهیم و تعالیم عرفانی میبدی از آراء کلامی او متمایز است اما در بیشتر موارد اعتقادات میبدی با مفاهیم عرفانی او در هم آمیخته است. این آمیختگی و پیوند، و همچنین پراکندگی اعتقادات کلامی میبدی در متن موجب شده تا از یک سو، مذهب کلامی او در بررسی های گذرا آشکار نشود و از سوی دیگر دیدگاه ها و مشرب عرفانی او به درستی تحلیل نشود. کشف الاسرار میبدی، از یک سو، برخوردار از ارزش های دینی و قرآنی و عرفانی و ویژگی های «هرمنوتیک» در فرهنگ فارسی است و از سوی دیگر، آن گونه واجد زیبایی و شیوایی و غنای واژگان فارسی است که می توان آن را یکی از گنجینه های بی همتای در دری به شمار آورد. به دلیل نگاه عرفانی میبدی به مسائل پیرامون خود، به نظر می رسد که وی عناصر طبیعی را نیز به نوعی تفسیر و تاویل عرفانی است. میبدی آگاهانه عناصر طبیعی را از داشتن استقلال و توان پذیرش معانی متفاوت بیرون می آورد تا به مقاصد تفسیری خود نائل گردد. در این نمونه نماد پردازی در ظاهر نماد باد، آب، آتش و خاک ترکیب تصویر و اندیشه در شکل اضافات تشبیهی روابط بین تصویر و معنا را شکل می دهد. نماد در اندیشه ی میبدی از دو نظر قابل بررسی است. یکی در هستی شناسی و نظام کائنی و مجموعه ی جهان آفرینش است که در آن انتقال از عالم ظاهر به عالم باطن و راه یافتن به عالم غیب و بطن واقعی عالم معنا مورد نظر است یعنی میبدی در صدد کشف عالم معنا است و هدف او انتقال این کشف است و دیگری در بیان نمادین است که در قالب سخن و هنر و ادب متبلور می شود و به امری جز خود دلالت دارد. جایگاه نماد در هر دو نگرش ، برگرفته از اندیشه های میبدی است که نقش مهمی در تفسیر او دارد میبدی با پویایی که در اندیشه ی خود ایجاد می کند می خواهد با نمادهای چهارگانه یک نگاه جدیدی به آیات از جنبه عرفانی داشته باشد و این شیوه ای بوده است که پیش از این عرفا در بیان آیات قرآن و اصطلاحات عرفانی استفاده می کرده اند. نمادپردازی میبدی مجال فراخی در خیال دیدن و اندیشیدن فراهم می کند تا ما را به شناخت نمادگرائی عارفان در حوزه ی تفسیر برساند.

کلیدواژه ها:

عناصر طبیعی ، -کشف الاسرارمیبدی-تحلیل عرفانه