نابرابری به مثابه مساله ای نهادی و سیاسی: بازخوانی انتقادی آثار توماس پیکتی

برابری و عدالت اجتماعی از دیرینه ترین مباحث علوم اجتماعی و اقتصاد سیاسی اند، اما روندهای معاصر نشان می دهد که نابرابری همچنان یکی از چالش های محوری قرن بیست ویکم باقی مانده است. در ایران، بخش مهمی از ادبیات موجود یا بر شاخص های کمی نابرابری تمرکز دارد یا به مباحث کلی هنجاری بسنده می کند، بی آنکه پیوندی منسجم میان تحلیل تاریخی، ابعاد نهادی و پیامدهای بین نسلی نابرابری برقرار سازد. مقاله حاضر با هدف پر کردن این خلا، به بازخوانی نظام مند و انتقادی آثار توماس پیکتی می پردازد. رویکرد پژوهش بر تلفیق تحلیل های تاریخی–کمی بلندمدت درباره توزیع درآمد و ثروت با نقد فلسفی–اخلاقی مفاهیم عدالت استوار است. روش تحقیق شامل تحلیل تاریخی–مقایسه ای، مرور انتقادی ادبیات و تحلیل گفتمان آثار پیکتی در پیوند با نظریه های معاصر عدالت اجتماعی است. این چارچوب امکان می دهد نابرابری نه صرفا به عنوان پدیده ای اقتصادی، بلکه به مثابه مسئله ای نهادی، سیاسی و هنجاری بررسی شود. یافته های پیکتی نشان می دهد که نابرابری محصول اجتناب ناپذیر سازوکار بازار نیست، بلکه نتیجه طراحی نهادی، تمرکز قدرت و انتخاب های سیاسی است. شواهد تاریخی بیانگر آن است که دوره هایی با سیاست های بازتوزیعی قوی، مالیات های تصاعدی و کالازدایی از خدمات عمومی، با کاهش پایدار نابرابری همراه بوده اند، در حالی که چرخش های نئولیبرالی به بازتولید الگوهای تاریخی نابرابری انجامیده اند. مقاله حاضر با برجسته سازی پیوند میان تحلیل اقتصادی و نقد اخلاقی، می کوشد چارچوبی تحلیلی و بومی پذیر برای فهم و سیاست گذاری نابرابری در ایران ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

Equality ، Inequality ، Intergenerational justice ، Economic democracy ، Piketty ، برابری ، عدالت بین نسلی ، بازتوزیع ، مردم سالاری اقتصادی ، توماس پیکتی