طراحی مدل مفهومی مدیریت خرد شهری با رویکرد توانمندسازی در مناطق کم برخوردار (مطالعه موردی: شهر قائم شهر)

گسترش نامتوازن شهری و تمرکز فضایی فقر، به شکل گیری «مناطق کم برخوردار» به عنوان یکی از پیچیده ترین چالش های مدیریت شهری معاصر منجر شده است. این مناطق با چرخه ای از فرسودگی کالبدی، محرومیت اجتماعی-اقتصادی و ناکارآمدی نهادی روبرو هستند. پارادایم های مدیریتی سنتی، متمرکز و از بالا به پایین، در مواجهه با ماهیت چندبعدی و پویای مسائل این مناطق، شکست خورده اند. این مقاله مروری-پژوهشی، با اتخاذ رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، به دنبال طراحی یک مدل مفهومی برای «مدیریت خرد شهری» در مناطق کم برخوردار شهر قائم شهر است. مدیریت خرد شهری، به مثابه یک الگوی حکمروایی جایگزین، بر انتقال کانون مدیریت از مقیاس کلان شهر به مقیاس محله، و بر توانمندسازی جامعه محلی به عنوان کنشگر اصلی توسعه، استوار است. چارچوب نظری پژوهش بر سنتز نظریه های «حکمروایی خوب شهری»، «برنامه ریزی ارتباطی» (Communicative Planning)، «نردبان مشارکت شهروندی آرنشتاین» و «سرمایه اجتماعی» بنا شده است. مدل پیشنهادی، بر سه رکن محوری «نهادسازی مشارکت اجتماعی (شورایاری محله) »، «یکپارچگی پشتیبان (دفتر تسهیل گری و توسعه محلی) » و «توسعه اقتصادی محله مبنا» استوار است. این مدل، سازوکاری عملیاتی برای گذار از رویکردهای مداخله ای صرفا کالبدی به سمت یک توسعه یکپارچه، درون زا و پایدار را پیشنهاد می کند که در آن، ساکنان از دریافت کنندگان منفعل خدمات، به شرکای فعال در بازآفرینی سرنوشت محله خود تبدیل می شوند. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان یک چارچوب راهنما برای سیاست گذاران، مدیران شهری و کنشگران مدنی در ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مدیریت خرد شهری ، مناطق کم برخوردار ، توانمندسازی ، حکمروایی خوب شهری ، مشارکت اجتماعی ، قائم شهر ، سرمایه اجتماعی