نقش هوش هیجانی در کاهش مشکلات بین فردی دانش آموزان و بهبود عملکرد تحصیلی آنان

هوش هیجانی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین در رشد اجتماعی عاطفی کودکان، نقش تعیین کننده ای در کیفیت تعاملات بین فردی و دستاوردهای تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند. در سال های اخیر، پژوهش ها نشان داده اند که توانایی درک، ابراز و تنظیم هیجان ها، نه تنها مانع بروز تعارض های بین فردی می شود، بلکه زمینه ساز شکل گیری روابط سازنده، همکاری در فعالیت های گروهی و رفتارهای اجتماعی مطلوب در محیط مدرسه است. دانش آموزانی که از سطح بالاتری از هوش هیجانی برخوردارند، با استفاده از مهارت هایی همچون همدلی، خودتنظیمی و خودآگاهی هیجانی، قادرند موقعیت های تنش زا را با آرامش بیشتری مدیریت کنند و در مواجهه با کنش های هیجانی همسالان، واکنش هایی سنجیده تر و انعطاف پذیرتر نشان دهند. این مهم به کاهش اضطراب اجتماعی، کاهش پرخاشگری و افزایش تاب آوری هیجانی در محیط های آموزشی منجر می شود.در بعد تحصیلی، هوش هیجانی به طور غیرمستقیم اما قدرتمند، عملکرد دانش آموزان را از طریق افزایش انگیزش درونی، بهبود توجه پایدار و تقویت مهارت های مقابله ای ارتقا می دهد. زمانی که دانش آموز هیجان های خود را می شناسد و قادر به مدیریت آن هاست، امکان تمرکز بر تکالیف درسی افزایش می یابد و تجارب شکست تحصیلی برای او کمتر تهدیدکننده و بیشتر آموزنده تلقی می شوند. از منظر نوروسایکولوژی، کارکرد هماهنگ نواحی پیش پیشانی (به ویژه DLPFC و ACC) با ساختارهای هیجانی مانند آمیگدال، سبب شکل گیری نظامی یکپارچه برای تنظیم هیجان، کنترل تکانه و تصمیم گیری تحصیلی می شود. این هم تنیدگی عصبی، توان سازگاری شناختی را افزایش داده و مسیرهای یادگیری را تثبیت می کند.افزون بر این، محیط های آموزشی غنی از اقلیم هیجانی مثبت، با تاکید بر رابطه ای مبتنی بر همدلی میان معلم و دانش آموز، می توانند شکاف های ارتباطی را کاهش دهند و فرصت هایی برای رشد هوش هیجانی فراهم سازند. خودکارآمدی هیجانی در این بستر شکوفا شده و به دانش آموزان احساس کنترل بیشتری بر موقعیت های تحصیلی و اجتماعی می دهد. در نهایت، هوش هیجانی نه تنها عوامل خطرآفرین در تعاملات اجتماعی دانش آموزان را کاهش می دهد، بلکه به عنوان متغیری میانجی، مسیرهای موفقیت تحصیلی را تقویت کرده و از طریق کاهش فشارهای هیجانی و افزایش انسجام شناختی، موجبات بهبود کیفیت یادگیری را فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، تنظیم هیجان ، عملکرد تحصیلی ، تعاملات بین فردی ، همدلی ، خودکارآمدی هیجانی ، دانش آموزان