مدل سازی پویای ریسک سیستماتیک ناترازی انرژی در بازار سرمایه ایران: رویکرد DCC-GARCH با متغیرهای برون زای مکانی-فصلی

این مقاله به ارزیابی انتقادی پیامدهای مالی ناشی از ناترازی های انرژی، که در قالب ریسک های زیرساختی و اقلیمی-انرژی ظهور می کنند، بر بازار سرمایه ایران می پردازد. مسئله اصلی مورد مطالعه، ناتوانی رویکردهای تحلیلی رایج در اندازه گیری تاثیر شوک های مکانی و فصلی ناترازی ها بر همبستگی پویا و ریسک سبد سهام صنایع استراتژیک است. این پژوهش مروری، بدون انجام هیچ تحلیل تجربی جدیدی، بر شناسایی شکاف های روش شناختی در ادبیات داخلی تمرکز دارد و یک چارچوب تحلیلی ضروری برای مدیریت این ریسک های نوظهور پیشنهاد می کند. روش پژوهش، کیفی و تحلیلی-انتقادی بوده و بر مبنای مرور نظام مند ادبیات در حوزه اقتصادسنجی مالی و ریسک های غیرمالی است. یافته ها حاکی از آن است که پژوهش های داخلی غالبا از رویکردهای تک متغیره استفاده کرده اند و در درک تاثیر ریسک فصلی و مکانی بر ساختار همبستگی پویا ناتوان بوده اند. در نتیجه، چارچوب مدل همبستگی پویای شرطی با متغیرهای برون زای مکانی-فصلی (مدلDCC-GARCH-X) به عنوان ابزار تحلیلی لازم برای تبدیل ریسک ناترازی به یک عامل ریسک قابل قیمت گذاری (فاکتور تئوری قیمت گذاری آربیتراژ) معرفی می شود. این چارچوب با مدل سازی نوسانات نامتقارن (GJR-GARCH) برای دارایی های فردی و ادغام عوامل مکانی (مانند شاخص های منطقه ای کمبود گاز) و فصلی (مانند اوج مصرف تابستانی برق) در معادله پویایی همبستگی، امکان محاسبه بتای سیستماتیک پویا و ارزش در معرض ریسک (VaR) پویا را فراهم می آورد. نتیجه مفهومی نهایی این است که ناترازی انرژی باعث افزایش متغیر با زمان ریسک سیستماتیک و همبستگی ها در فصول و مناطق اوج بحران شده و تخمین دقیق تر ارزش در معرض ریسک پورتفوی را ممکن می سازد.

کلیدواژه ها:

ناترازی انرژی ، ریسک فصلی و مکانی ، مدل همبستگی پویای شرطی ، تئوری قیمت گذاری آربیتراژ ، ارزش در معرض ریسک