چالش ها و اثرات بودجه بندی مبتنی بر سطح کلان در رتبه بندی کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی (نمونه موردی دانشگاه های واحد بوشهر، نیشابور و مشهد)

دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان یکی از بزرگ ترین نظام های آموزش عالی جهان، با بیش از ۴۰۰ واحد و حدود ۱.۲ میلیون دانشجو، نقش کلیدی در توسعه آموزش عالی ایران ایفا می کند. این دانشگاه از یک نظام بودجه بندی متمرکز استفاده می کند که منابع مالی را بر اساس سیاست های کلان سازمان مرکزی تخصیص می دهد. این مطالعه با هدف بررسی و مقایسه وضعیت سه واحد دانشگاه آزاد اسلامی (بوشهر، نیشابور و مشهد) از منظر بودجه بندی، ارزیابی عملکرد، انگیزه کارکنان و تاثیر شرایط محلی انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر مطالعات اسنادی (داده های رسمی و گزارش ها) و مشاهدات میدانی با رویکرد تحلیل توصیفی و مقایسه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که واحد مشهد با بیش از ۲۰,۰۰۰ دانشجو، زیرساخت های پژوهشی قوی و رتبه جهانی بهتر (۳۹۶۳) نسبت به واحد بوشهر با رتبه حدود (۷۰۰۰) و واحد نیشابور با رتبه (۱۲۲۱۴) در وضعیت بهتری قرار دارد. با این حال هر سه واحد با چالش هایی نظیر عدم شفافیت در ارزیابی عملکرد، فشار روانی و محدودیت های بودجه ای مواجه هستند. دانشگاه آزاد اسلامی واحد نیشابور به دلیل کمبود منابع مالی و زیرساخت های ضعیف، پایین ترین سطح انگیزه کارکنان را دارد. در حالی که واحد بوشهر، از پتانسیل بالای منابع محلی بهره مند است اما به دلیل عدم انعطاف پذیری بودجه ای محدود شده است. واحد مشهد با وجود امکانات بهتر، با نابرابری در تخصیص بودجه مواجه است. تحلیل مدل مفهومی نشان داد که بودجه بندی و ارزیابی عملکرد بر عملکرد کارکنان تاثیر دارند و شرایط محلی به عنوان متغیر میانجی عمل می کنند. این مطالعه نه تنها به تحلیل نابرابری های موجود می پردازد، بلکه راهکارهایی عملی برای ایجاد تعادل بین سیاست های کلان و نیازهای محلی پیشنهاد می دهد. پیشنهادات شامل تمرکززدایی بودجه، شفاف سازی معیارهای ارزیابی، بهبود انگیزه کارکنان با مشوق های مالی و غیرمالی و استفاده بهینه از پتانسیل های محلی (مانند صنایع در بوشهر، گردشگری در نیشابور و همکاری های بین المللی در مشهد) ارائه شده است. در نهایت این مطالعه بر لزوم سیاست گذاری منعطف و متناسب با شرایط هر واحد تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

بودجه بندی ، ارزیابی عملکرد ، انگیزه کارکنان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تحلیل مقایسه ای