بررسی قرآنی نظریه خودگرایی و دیگرگرایی در روان شناسی اخلاق و تاثیرات آن در اخلاق

اخلاق و روان شناسی، علومی ملازم و در ارتباط با یکدیگرند. در پژوهش حاضر بر آن بودیم که با طرح نظریه های خودگرایی و دیگرگرایی در حوزه های روانشناسی و اخلاق به بررسی و ارزیابی قرآنی آنها بپردازیم. نظریه هایی مانند خودگرایی و دیگرگرایی هر چند صبغه فلسفی دارند اما برای تایید یا رد هرکدام از آنها، ناگزیر به ارزیابی استدلال های روان شناختی هستیم. بر این اساس ضرورت دارد که نظریه خودگرایی روان شناختی و مبتنی بر آن نظریه اخلاقی خودگرایی طرح می گردد. پس از آن نیز نظریه دیگرگرایی روان شناختی و مبتنی بر آن نظریه اخلاقی دیگرگرایی بررسی می گردد. در ادامه نیز به ارزیابی آنها از منظر قرآنی خواهیم پرداخت. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است و با استفاده از منابع کتابخانه ای و با تکیه بر استدلال ها و شواهد تجربی کوشیده شده تا نظریه خودگرایی و دیگرگرایی بررسی و ارزیابی گردد. نگاهی به آیات قرآن کریم نشان می دهد که طبیعت انسان ذاتا و جبرا خودخواهانه نیست بلکه انسان طبیعت اخلاقی و نیکخواهانه نیز دارد. خداوند امکان دیگرگزینی و ایثار را در طبیعت انسان قرار داده است. شکست انحصار خودگرایی و حب ذات برای اثبات دیگرگرایی و حب غیر کافی است. در اسلام انسان همواره در کشاکش میان امور خیر و شر است که باید بکوشد از شر و رذایل نفسانی برهد و به سمت خیر و فضایل گرایش پیدا کند. شاید انسان در مراحل نخست انگیزه های خودگروانه داشته باشد و به دنبال نیازهای جسمانی و غریزی باشد اما در مراحل بالاتر و پس از رشد اخلاقی علاوه بر خود به دیگران نیز خیررسانی می کند و در مراحل عالی نیز می تواند به جایی برسد که ایثار و از خودگذشتگی کند.

کلیدواژه ها:

روانشناسی ، اخلاق ، خودگرایی ، خودگرایی روان شناختی ، دیگرگرایی ، دیگرگرایی روان شناختی ، حب ذات ، حب غیر