بازتعریف پدافند غیرعامل در حقوق اساسی ایران؛ چالش ها و الزامات حقوقی

پدافند غیرعامل در نظام حقوقی ایران غالبا به عنوان مجموعه ای از تدابیر فنی و اجرایی تلقی شده است، در حالی که ماهیت واقعی آن واجد ابعاد بنیادین حقوق اساسی و حقوق عمومی است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا چارچوب حقوق اساسی موجود در ایران، ظرفیت لازم برای بازتعریف پدافند غیرعامل به مثابه نهادی حقوق مدار و مبتنی بر حقوق و تکالیف متقابل دولت و شهروندان را داراست یا خیر. هدف مقاله حاضر، تبیین جایگاه پدافند غیرعامل در حقوق اساسی، شناسایی چالش های حقوقی موجود و استخراج الزامات حقوقی لازم برای تحقق امنیتی پایدار و مردم پایه است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، بررسی اصول قانون اساسی، قوانین عادی، اسناد بالادستی و دیدگاه های حقوق عمومی است. سوال اصلی پژوهش بر این محور استوار است که فقدان قانون جامع و شفاف در حوزه پدافند غیرعامل چه تاثیری بر تعادل میان الزامات امنیت ملی و حقوق شهروندی گذاشته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که پراکندگی مقررات، ضعف ضمانت اجرا و ناکارآمدی سازوکارهای نظارتی، موجب ایجاد شکاف جدی میان قانون گذاری و اجرا شده و زمینه تعارض میان امنیت و حقوق بنیادین شهروندان را فراهم آورده است. مقاله نتیجه می گیرد که بازتعریف پدافند غیرعامل در چارچوب حقوق اساسی و تدوین قانون جامع مبتنی بر اصول حاکمیت قانون، تناسب، پاسخ گویی و مشارکت حقوق مدار شهروندان، شرط اساسی تحقق امنیت مشروع و پایدار در نظام حقوق عمومی ایران است.

کلیدواژه ها:

پدافند غیرعامل ، حقوق اساسی ، حقوق عمومی ، حقوق شهروندی ، پاسخ گویی دولت ، قانون جامع پدافند غیرعامل ، مشارکت شهروندان