پدافند غیرعامل در حقوق عمومی ایران؛ تحلیل حقوق و تکالیف متقابل دولت و شهروندان

پدافند غیرعامل به عنوان یکی از مولفه های اساسی امنیت ملی، در دهه های اخیر به تدریج از یک مفهوم فنی و مدیریتی به موضوعی بنیادین در حوزه حقوق عمومی و حقوق اساسی تبدیل شده است. با وجود تاکید اسناد بالادستی و سیاست های کلی نظام بر مردم پایه بودن پدافند غیرعامل، همچنان ابهام های جدی در خصوص چارچوب حقوقی حاکم بر حقوق و تکالیف متقابل دولت و شهروندان در این حوزه وجود دارد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که نظام حقوقی ایران تا چه میزان توانسته است میان وظایف حاکمیتی دولت در تامین امنیت و لزوم صیانت از حقوق و آزادی های بنیادین شهروندان، توازن حقوق مدار و منسجمی برقرار سازد. هدف پژوهش حاضر، تبیین مبانی قانون اساسی پدافند غیرعامل، تحلیل مسئولیت های حقوقی دولت و بررسی جایگاه حقوق و تکالیف شهروندان در فرآیند تحقق امنیت پایدار است.روش تحقیق در این مقاله، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است. سوال اصلی پژوهش این است که آیا چارچوب های تقنینی و اجرایی موجود، ظرفیت لازم برای تنظیم شفاف، الزام آور و متوازن روابط دولت و شهروندان در حوزه پدافند غیرعامل را دارا هستند یا خیر. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند در سطح سیاست گذاری کلان بر مشارکت مردمی و رعایت حقوق شهروندی تاکید شده است، اما در سطح قانون گذاری عادی و اجرا، با پراکندگی مقررات، ضعف ضمانت اجرا و فقدان قانون جامع مواجه هستیم. این شکاف تقنینی و اجرایی، تحقق امنیت حقوق مدار را با چالش روبه رو ساخته و ضرورت بازاندیشی حقوق اساسی و تدوین قانون جامع پدافند غیرعامل را آشکار می کند.

کلیدواژه ها:

پدافند غیرعامل ، حقوق عمومی ، حقوق اساسی ، امنیت ملی ، حقوق شهروندی ، وظایف دولت