بازشناسی وجوه من معلمانه ی جلال آل احمد در کتاب "خسی در میقات"

پژوهش حاضر با هدف تبیین قالب «من معلمانه» در کتاب خسی در میقات جلال آل احمد و نشان دادن چگونگی تبدیل تجربه شخصی حج به متنی آموزشی، انتقادی و معنوی است. در این راستا، متن با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و بهره گیری از روش هرمنوتیک انتقادی بررسی شده و داده ها از طریق مطالعه متن اصلی، آثار مرتبط با آل احمد و مقایسه با سفرنامه های سنتی حج استخراج گردیده است. یافته ها نشان می دهد که آل احمد در این اثر نه صرفا یک حاجی و قصدکننده، بلکه آموزنده، آموزگار و بلد راه است. او هر مشاهده را به نکته ای آموزشی بدل می کند و با زبان طنز و نقد، همانند معلمی در کلاس درس، مخاطب را به پرسشگری و تامل وامی دارد. روایت او مسیر حج را نه تنها از نظر جغرافیایی، بلکه از منظر اجتماعی و معنوی روشن می سازد و حیرت از عظمت جمعیت، بی نظمی و فاصله میان معنا و عمل را به نقطه آغاز آموزش و نقد تبدیل می کند. در این مسیر، جلال از «خسی» بودن آغاز کرده و در پایان به انسانی متعالی بدل می شود که معنویت و عقلانیت را در کنار هم می نشاند. ترکیب نقد اجتماعی و بازگشت معنوی در متن نشان می دهد که این دو می توانند هم زمان در یک روایت حضور داشته باشند و همین همزیستی وجه ممتاز «من معلمانه» اوست. نتیجه پژوهش آن است که خسی در میقات نمونه ای ممتاز از سفرنامه مدرن در ادبیات معاصر ایران است که تجربه شخصی حج را به کلاس درسی بزرگ بدل می کند و مخاطب را به پرسشگری درباره نسبت دین، جامعه و فرهنگ اسلامی دعوت می نماید. این دگردیسی نه تنها جایگاه آل احمد را در ادبیات تثبیت می کند، بلکه الگویی تازه برای سفرنامه نویسی ایرانی ارائه می دهد؛ الگویی که در آن روایت فردی، نقد اجتماعی و معنویت درهم تنیده اند.

کلیدواژه ها:

جلال آل احمد ، خسی در میقات ، من معلمانه ، سفرنامه مدرن ، حیرت ، نقد اجتماعی ، بازگشت به معنویت ، دگردیسی معنوی ، ادبیات معاصر ایران.