حمایت کیفری از کودکان در درگیری های مسلحانه: مطالعه تطبیقی حقوق ایران، پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک و رویه دادگاه های بین المللی کیفری

کودکان به عنوان یکی از آسیب پذیرترین گروه ها در درگیری های مسلحانه، همواره در معرض خطر سربازگیری، بهره کشی و خشونت های شدید قرار دارند؛ ازاین رو حمایت کیفری موثر از آنان یکی از الزامات اساسی حقوق داخلی و بین المللی به شمار می آید. **هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل تطبیقی حمایت کیفری از کودکان در مخاصمات مسلحانه در حقوق ایران، پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک درباره مشارکت کودکان در مخاصمات مسلحانه (OPAC) و رویه دادگاه های بین المللی کیفری با تاکید بر شناسایی خلاها و چالش های تقنینی و اجرایی در نظام حقوقی ایران است. روش تحقیق توصیفی– تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای بوده و با استفاده از شیوه تحلیل تطبیقی، اسناد بین المللی، قوانین داخلی، آرای دادگاه های بین المللی کیفری و منابع فقهی و حقوقی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حقوق ایران، حمایت کیفری از کودکان در درگیری های مسلحانه ماهیتی غیرصریح، پراکنده و عمدتا غیرمستقیم دارد و جرم انگاری مستقل و روشنی در خصوص سربازگیری و به کارگیری کودکان پیش بینی نشده است؛ افزون بر این، نگاه دوگانه قربانی–بزهکار نسبت به کودک، کارآمدی حمایت کیفری را تضعیف می کند. در مقابل، OPAC و رویه دادگاه های بین المللی کیفری با جرم انگاری صریح، تاکید بر مسئولیت کیفری آمران و فرماندهان، و شناسایی کودک سرباز به عنوان قربانی، از حمایت منسجم تر و موثرتری برخوردارند. نتیجه کلی پژوهش حاکی از آن است که همگرایی حقوق ایران با استانداردهای بین المللی، از طریق جرم انگاری صریح، اصلاح رویکرد کیفری نسبت به کودک و تقویت سازوکارهای حمایتی، می تواند نقش مهمی در ارتقای حمایت کیفری از کودکان در مخاصمات مسلحانه ایفا کند.

کلیدواژه ها:

کودک ، درگیری مسلحانه ، پروتکل کنوانسیون حقوق کودک ، رویه دادگاه بین المللی کیفری ، حقوق ایران