ارائه راهکارهایی برای تقویت مهارت نه گفتن در دانش آموزان

اقدام پژوهی حاضر با هدف ارائه راهکارهایی برای تقویت مهارت «نه گفتن» در دانش آموزان پایه پنجم و ششم مدرسه روستایی شمس حاجیان، واقع در شهرستان ارومیه از استان آذربایجان غربی، انجام شده است. مهارت نه گفتن، به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های مهارت های زندگی، نقش تعیین کننده ای در پیشگیری از آسیب های اجتماعی، تقویت عزت نفس، افزایش خودکنترلی و رشد شخصیت اجتماعی دانش آموزان دارد؛ با این حال، در بسیاری از مدارس روستایی به دلیل محدودیت منابع انسانی و نبود مربی پرورشی، این مهارت کمتر به صورت هدفمند آموزش داده می شود.پژوهشگر این اقدام پژوهی، راضیه قربانی (کد پرسنلی: ۲۹۰۳۲۴۴۹)، معلم کلاس چندپایه پنجم و ششم با مجموع ۸ دانش آموز (۴ نفر پایه پنجم و ۴ نفر پایه ششم، مختلط) است که در طی سال تحصیلی، در جریان تعامل روزمره با دانش آموزان، با نشانه هایی از ضعف در مهارت نه گفتن مواجه شد. از جمله این نشانه ها می توان به ناتوانی دانش آموزان در مخالفت محترمانه با درخواست های نادرست همسالان، تقلید رفتاری بدون تفکر، ترس از طرد شدن، و پیروی ناآگاهانه از خواسته های دیگران اشاره کرد. این رفتارها به ویژه در زنگ های غیررسمی، فعالیت های گروهی و تعاملات خارج از کلاس بیشتر مشاهده می شد.مدرسه مورد نظر، یک مدرسه روستایی با امکانات محدود است که فاقد معاون و مربی پرورشی بوده و تنها نیروی آموزشی مدرسه، مدیرآموزگار (خانم ترلان محمدزاده با ۲ سال سابقه) می باشد. نبود نیروی تخصصی پرورشی، حجم مسئولیت های معلم کلاس را افزایش داده و آموزش مهارت های زندگی را با چالش هایی همراه ساخته است. از سوی دیگر، مختلط بودن کلاس و اختلاف سنی نسبی بین دانش آموزان پایه پنجم و ششم، ضرورت توجه ویژه به آموزش مهارت های ارتباطی و جرات مندی را دوچندان کرده است.در این اقدام پژوهی، ابتدا با مشاهده مستقیم، یادداشت های میدانی، گفت وگو با دانش آموزان، مدیر مدرسه و بررسی رفتارهای روزمره، شواهد لازم درباره وضعیت موجود گردآوری شد. سپس با استفاده از مبانی نظری مهارت های زندگی، یافته های علمی مرتبط با جرات مندی، خودکنترلی و فشار همسالان مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تحلیل شواهد نشان داد که مهم ترین مسئله کلاس، ضعف دانش آموزان در ابراز مخالفت منطقی و محترمانه در موقعیت های مختلف است که ریشه در کمبود آموزش هدفمند، الگوهای رفتاری محدود و ترس از قضاوت دیگران دارد.در مرحله بعد، راهکارهایی متناسب با شرایط کلاس چندپایه و امکانات مدرسه طراحی و اجرا شد. این راهکارها شامل آموزش مستقیم مهارت نه گفتن، اجرای فعالیت های نمایشی و موقعیت های ایفای نقش، گفت وگوهای هدایت شده کلاسی، تقویت جرات مندی، استفاده از تشویق های کلامی و ایجاد فضای امن روانی برای ابراز نظر بود. پس از اجرای اقدامات، شواهد جدید گردآوری و با وضعیت اولیه مقایسه شد.یافته های نهایی نشان داد که اجرای راهکارهای پیشنهادی باعث افزایش اعتماد به نفس، بهبود توانایی نه گفتن محترمانه، کاهش پیروی کورکورانه از همسالان و ارتقای مهارت های ارتباطی دانش آموزان شده است. این اقدام پژوهی ثابت کرد که حتی در شرایط محدود مدارس روستایی، با برنامه ریزی هدفمند و نقش آفرینی آگاهانه معلم، می توان مهارت های اساسی زندگی را در دانش آموزان تقویت کرد.کلیدواژه ها: اقدام پژوهی، مهارت نه گفتن، جرات مندی، کلاس چندپایه، رفتارهای مطلوب.