نقش عقل و نقل در اجتهاد معاصر

پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه و کارکرد عقل و نقل در اجتهاد معاصر انجام شده و نشان می دهد که روند تحولات اجتماعی، علمی و فناوری، ساختار سنتی استنباط احکام را با پرسش ها و نیازهای تازه ای روبه رو کرده است. در این مطالعه روشن شد که نقل همچنان محور اصلی استنباط شرعی و تامین کننده چارچوب های بنیادین احکام است، اما به کارگیری صحیح و کارآمد آن بدون فعال سازی ظرفیت های عقلی ممکن نیست. عقل در اجتهاد معاصر نه به عنوان عنصری مقابل نقل، بلکه به عنوان ابزار فهم، تبیین و تطبیق نصوص بر مسائل نوپدید ایفای نقش می کند. تحلیل ها نشان داد که بسیاری از تعارضات میان عقل و نقل، به دلیل فهم سطحی یا جداسازی نص از زمینه مقاصدی و شرایط زمان و مکان است و با روش شناسی اصولی حل می شود. همچنین مشخص شد که عقل نقش گسترده ای در تشخیص موضوعات پیچیده عصر حاضر بر عهده دارد؛ نقشی که بدون آن، استنباط احکام در حوزه هایی مانند زیست اخلاق، اقتصاد جدید و فناوری ممکن نیست. یافته های پژوهش تاکید می کند که اجتهاد امروز برای حفظ پویایی و پاسخ گویی، نیازمند تعامل متوازن میان عقل و نقل است؛ تعاملی که از یک سو اصالت نص را حفظ می کند و از سوی دیگر امکان مواجهه علمی و واقع گرایانه با مسائل جدید را فراهم می آورد. نتیجه نهایی این است که تعادل میان این دو منبع، رمز تداوم کارآمدی اجتهاد در جهان معاصر است.واژگان کلیدی: اجتهاد معاصر، عقل، نقل، مقاصد شریعت، استنباط، مسائل نوپدید.