تحلیل تطبیقی تعلیم و تربیت اسلامی با دیدگاه های تربیتی اندیشمندان بزرگ

تعلیم و تربیت یکی از بنیادی ترین نیازهای انسان و جوامع انسانی است و همواره در مرکز توجه ادیان، فلاسفه، مصلحان اجتماعی و روان شناسان قرار داشته است. در میان نظام های تربیتی، تعلیم و تربیت اسلامی جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا از یک سو بر مبانی وحیانی، اخلاقی و الهی استوار است و از سوی دیگر با بهره گیری از عقل، تجربه و ارزش های انسانی به دنبال پرورش همه جانبه انسان است. هدف اصلی این مقاله تحلیل تطبیقی تعلیم و تربیت اسلامی با آراء و نظریه های تربیتی اندیشمندان بزرگ در سنت اسلامی و غربی است؛ اندیشمندانی که هر یک با رویکردی خاص به تبیین ماهیت انسان، نقش مربی، اهداف تربیت و روش های پرورش پرداخته اند.در این پژوهش، ابتدا شاخص های اصلی تعلیم و تربیت اسلامی شامل مبانی انسان شناختی، اهداف اخلاقی و اجتماعی، نقش معلم، روش های تربیتی و جایگاه عقل و وحی بررسی می شود. سپس دیدگاه های اندیشمندان برجسته ای همچون ابن سینا، فارابی، غزالی، سعدی، ملاصدرا، اقبال لاهوری، شهید مطهری و امام خمینی از سنت اسلامی، و نظریه پردازانی مانند پیاژه و فروید از سنت غربی معرفی و تحلیل می شوند.مقایسه نشان می دهد که تعلیم و تربیت اسلامی در عین توجه به ساحت های مختلف وجود انسان از ایمان و اخلاق گرفته تا عقلانیت و رفتار اجتماعی به دنبال ساختن انسان جامع و متعادل است؛ در حالی که بسیاری از نظریه های غربی تمرکز بر جنبه های شناختی، روان شناختی یا اجتماعی دارند. همچنین، اندیشمندان اسلامی بیش از هر چیز بر ترکیب عقل، تجربه و هدایت الهی و نیز تزکیه نفس تاکید دارند؛ در حالی که نظریه پردازان غربی بیشتر بر رشد ذهن، نقش ناخودآگاه یا تجربه گرایی تکیه کرده اند.واژگان کلیدی: تعلیم و تربیت اسلامی، فلسفه تربیت، اندیشمندان بزرگ، تطبیق تربیتی، نظریه های تربیت، اخلاق، عقلانیت، رشد انسان