مدیریت پسماند هوشمند در کلان شهرها؛ مطالعه تطبیقی تهران و استانبول

مدیریت پسماند شهری یکی از مهم ترین چالش های کلان شهرها در قرن بیست ویکم است که با رشد سریع جمعیت، افزایش مصرف گرایی، تغییر الگوهای زیست شهری و فشار بر زیرساخت های خدماتی، اهمیت آن بیش از پیش نمایان شده است. ناکارآمدی در مدیریت پسماند نه تنها موجب افزایش هزینه های اقتصادی و فشار بر منابع شهری می شود، بلکه پیامدهای جدی زیست محیطی همچون آلودگی هوا، خاک و آب، تهدید سلامت عمومی و کاهش کیفیت زندگی شهروندان را نیز به دنبال دارد. در این میان، بهره گیری از فناوری های نوین و رویکردهای هوشمند در مدیریت پسماند می تواند به عنوان راهکاری پایدار و کارآمد، زمینه ساز کاهش هزینه ها، ارتقای کارآمدی، افزایش میزان بازیافت و حرکت به سوی توسعه پایدار شهری گردد.هدف اصلی این پژوهش، بررسی و مقایسه وضعیت مدیریت پسماند هوشمند در دو کلان شهر تهران و استانبول و تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای موجود در هر یک است. روش تحقیق به صورت توصیفی–تحلیلی طراحی شده و داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، مرور گزارش های رسمی شهرداری ها، اسناد بین المللی، داده های آماری و تحلیل موردی گردآوری شده اند. برای تحلیل تطبیقی، از چارچوب SWOT و مقایسه شاخص های کلیدی مدیریت پسماند هوشمند شامل زیرساخت ها، فناوری های مورد استفاده، مشارکت اجتماعی، سیاست های شهری و نتایج زیست محیطی بهره گرفته شده است.یافته های پژوهش نشان می دهد که استانبول با بهره گیری از فناوری های نوین مانند حسگرهای هوشمند در مخازن پسماند، سامانه های پایش آنلاین، استفاده از اینترنت اشیا (IoT) و همکاری گسترده بخش خصوصی، توانسته است هزینه های جمع آوری را کاهش داده، میزان بازیافت را افزایش دهد و رضایت شهروندان را ارتقا بخشد. در مقابل، تهران با وجود ظرفیت های گسترده و حجم بالای تولید پسماند روزانه، هنوز در مراحل ابتدایی استفاده از فناوری های هوشمند قرار دارد و با چالش هایی همچون ضعف در تفکیک از مبدا، محدودیت زیرساخت ها، کمبود سرمایه گذاری، مشارکت اجتماعی پایین و نبود سیاست های جامع و پایدار مواجه است.نتیجه گیری کلی پژوهش آن است که حرکت به سوی مدیریت پسماند هوشمند در تهران یک ضرورت اجتناب ناپذیر است و می تواند با الگوبرداری از تجربه استانبول، از طریق سرمایه گذاری در زیرساخت های دیجیتال، آموزش و مشارکت شهروندان، اصلاح سیاست های شهری، همکاری بخش خصوصی و بهره گیری از فناوری های نوین تحقق یابد. این مقاله با ارائه چارچوبی تطبیقی، می تواند به عنوان راهنمایی برای مدیران شهری، شهرداری ها و سیاست گذاران در مسیر ارتقای مدیریت پسماند هوشمند و دستیابی به توسعه پایدار شهری مورد استفاده قرار گیرد.کلمات کلیدی

کلیدواژه ها:

مدیریت پسماند ، مدیریت هوشمند ، شهر هوشمند ، تهران ، استانبول ، توسعه پایدار ، اینترنت اشیا ، حسگرهای هوشمند ، بازیافت ، مشارکت اجتماعی ، سیاست شهری ، مقایسه تطبیقی ، مدیریت شهری ، فناوری های نوین