برسی رنگ اقلیمی در ((داستان های غریب مردمان عادی )) و ((ظلمات)) محمد علی علومی

این پژوهش با هدف بررسی نمودها و جلوه های «رنگ اقلیمی» و «بومی گرایی» در دو اثر محمدعلی علومی، یعنی مجموعه داستان «داستان های غریب مردمان عادی» و رمان «ظلمات» انجام شده است. نویسنده، متولد شهر بم در استان کرمان، به طور ملموس و برجسته ای از عناصر زادگاه خود در خلق آثار ادبی بهره برده است. پژوهش حاضر با روش ترکیبی (کیفی و کمی) و با استناد به تعاریف رمان ناحیه ای (Regional Novel) و داستان اقلیمی، به تحلیل این تاثیرپذیری می پردازد.یافته ها نشان می دهد علومی در این دو اثر، به شکلی نظام مند و همه جانبه تحت تاثیر جغرافیا، فرهنگ، زبان و باورهای اقلیم بم قرار داشته است. این تاثیرپذیری در چند محور اصلی قابل مشاهده است: الف) جغرافیا و طبیعت: با ذکر مکرر نام مکان ها، محله ها (مانند دشتو، باغچمک، ارگ بم)، مناطق اطراف (دهبکری، ریگون) و اصطلاحات جغرافیایی بومی (همچون «شوباد» و «کوه باد»). ب) زبان و گویش: با به کارگیری گسترده ی لهجه، گویش و واژگان مختص منطقه بم، از جمله استفاده از کلمات اتباعی (نظیر چرت وپرت، دروغ دمبل، قاطی پاطی)، اسما صوت (گرپ گرپ، غیژغیژ، تلق تلق)، قیدهای خاص («هنی»، «دقمرگ»)، واو تحقیر/تصغیر (هوشو، ممدو) و مخفف سازی های رایج در گویش محلی (آهوشنگ، مندل، مش ابرام). ج) اصطلاحات ادبی بومی: با استفاده از کنایه ها و ضرب المثل های رایج در منطقه (مانند «سگ جان بودن»، «آسیا به نوبت»، «گل بیار کره اشترو درست کن»). د) باورها و اعتقادات: با اشاره به باورهای عامیانه و افسانه های محلی (مانند «آل» و افسانه «شوباد»).بررسی کمی موارد ذکر شده در متن دو کتاب، فراوانی و تاکید نویسنده بر این عناصر را به وضوح نشان می دهد. نتیجه گیری تحقیق حاکی از آن است که محمدعلی علومی با روحیه ای عمیقا اقلیم گرا، نه تنها به بازنمایی و احیای فرهنگ، زبان و خاطره ی جمعی زادگاه خود (به ویژه بم پیش از زلزله ی ویرانگر سال ۱۳۸۲) پرداخته، بلکه از این طریق به غنای ادبیات داستانی معاصر ایران و معرفی یکی از گویش های کمتر شناخته شدهی آن کمک شایانی کرده است.

کلیدواژه ها:

رنگ اقلیمی ، بومی گرایی ، محمدعلی علومی ، بم ، گویش بمی ، داستان های غریب مردمان عادی ، ظلمات ، رمان ناحیه ای.