تحول مدارس ایران در پرتو هوش مصنوعی؛ فرصت ها، چالش ها و چشم اندازهای آینده

نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران در تقاطع یک چرخش تاریخی قرار گرفته است. ظهور و گسترش سریع هوش مصنوعی (AI)، به ویژه مدل های مولد، نه تنها ابزارهای آموزشی را تغییر داده، بلکه بنیادهای نظری و عملی مدرسه را به چالش کشیده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق فرصت ها، چالش ها و چشم اندازهای تحول مدارس ایران در پرتو این فناوری تدوین شده است. هدف اصلی این مطالعه، تبیین راهبردهایی است که طی آن، هوش مصنوعی از یک تهدید جایگزین برای نیروی انسانی، به یک شریک راهبردی برای معلمان و تسهیل گر عدالت آموزشی مبدل شود. در این مقاله، ابتدا با نگاهی به اسناد بالادستی، ضرورت تغییر پارادایم از آموزش حافظه محور به آموزش خلاقیت محور بررسی می گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی پتانسیل بالایی در شخصی سازی یادگیری برای دانش آموزان با نیازهای متفاوت، کاهش بار اداری معلمان و ارتقای کیفیت آموزش در مناطق کم برخوردار دارد. با این حال، موانعی جدی همچون شکاف دیجیتال زیرساختی میان استان ها، چالش های اخلاقی مربوط به حریم خصوصی داده ها و سوگیری های فرهنگی الگوریتم های غربی، نیازمند مدیریت هوشمندانه و تدوین پروتکل های بومی است. روش تحقیق در این نوشتار، توصیفی-تحلیلی با استفاده از واکاوی اسنادی و بررسی تجارب زیسته معلمان در مواجهه با ابزارهای نوین است. در بخش یافته ها، بر نقش کلیدی «سواد هوش مصنوعی» به عنوان یک ضرورت ملی تاکید شده و پیشنهاد می گردد که مدارس ایران به سمت مدل های «یادگیری تطبیقی» حرکت کنند. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که آینده روشن مدارس ایران نه در نفی فناوری، بلکه در پیوند میان خرد پداگوژیک معلم و قدرت محاسباتی ماشین نهفته است. معلم حرفه ای در افق ۱۴۱۰، راهبری است که با استفاده از داده های دقیق هوش مصنوعی، مسیر رشد منحصربه فرد هر دانش آموز را طراحی می کند.

کلیدواژه ها:

معلم حرفه ای ، هوش مصنوعی مولد ، تحول دیجیتال ، شخصی سازی یادگیری ، عدالت آموزشی ، اخلاق فناوری ، یادگیری تطبیقی ، آینده پژوهی ، نظام آموزشی ایران