تحلیل جایگاه تعادل میان خوف و رجاء در نظام ایمانی قرآن کریم

تعادل میان خوف و رجاء یکی از مولفه های بنیادین نظام ایمانی در قرآن کریم است که نقش تعیین کننده ای در جهت دهی رفتار، پایداری ایمان و رشد اخلاقی انسان ایفا می کند. قرآن کریم با بهره گیری هم زمان از زبان انذار و بشارت، مومنان را میان بیم از عواقب گناه و امید به رحمت الهی قرار می دهد تا از افراط در یاس یا غرور ایمانی جلوگیری شود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و مبتنی بر منابع تفسیری، کلامی و روایی، به بررسی جایگاه تعادل خوف و رجاء در ساختار ایمان قرآنی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که خوف و رجاء نه تنها دو حالت روانی متقابل نیستند، بلکه دو عنصر مکمل اند که در کنار یکدیگر، ایمان متعادل و پویای قرآنی را شکل می دهند. خوف، عامل بازدارنده از معصیت و غفلت بوده و رجاء، نیروی محرک برای توبه، اصلاح و حرکت به سوی کمال محسوب می شود. قرآن کریم با تاکید بر رحمت گسترده الهی در کنار هشدار نسبت به عذاب، الگویی تربیتی ارائه می دهد که موجب حفظ امید در عین مسئولیت پذیری اخلاقی می گردد. نتیجه این تعادل، شکل گیری شخصیتی متعهد، امیدوار، و در عین حال مراقب رفتار خویش است. این پژوهش نشان می دهد هرگونه اختلال در توازن خوف و رجاء می تواند به انحرافات ایمانی نظیر جرات بر گناه یا یاس از رحمت الهی منجر شود.

کلیدواژه ها:

خوف ، رجاء ، ایمان ، نظام تربیتی قرآن ، تعادل ایمانی