واکاوی نهادی فرآیند بودجه ریزی در نظام سلامت ایران: یک مطالعه تحلیلی-اسنادی

فرایند بودجه ریزی در نظام سلامت ایران به دلیل نقش آفرینی نهادهای متعدد و نبود سازوکارهای هماهنگ کننده، با نارسایی هایی مواجه است که کارایی و پایداری مالی نظام سلامت را تحت تاثیر قرار می دهد. با تکیه بر ادبیات حکمرانی عمومی و رویکردهای حکمرانی شبکه ای و مالی، بودجه سلامت نه محصول تصمیم یک نهاد واحد، بلکه برآیند تعامل و چانه زنی میان وزارت بهداشت، سازمان برنامه وبودجه، بیمه های پایه و دیگر نهادهای ذی نفع است. این پژوهش با روش تحلیلی–اسنادی و رویکرد تحلیل اسنادی چارچوب محور انجام شد. در این راستا، اسناد رسمی و سیاستی مرتبط با بودجه و برنامه های سلامت ایران در بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، به همراه ۳۲ مطالعه علمی منتشرشده در همین دوره بررسی و یافته ها براساس چارچوب حکمرانی شبکه ای، اصول حکمرانی مالی سازمان جهانی بهداشت (WHO) و چارچوب ارزیابی هزینه کرد مالی عمومی (PEFA) تفسیر شد.یافته ها نشان می دهد سه نارسایی ساختاری بیش از همه در شکل گیری ناکارآمدی اثرگذار است: نخست، گسست میان برنامه های توسعه و تخصیص واقعی بودجه، به گونه ای که اهداف سیاستی سلامت در مرحله تنظیم و تصویب بودجه بازتاب نمی یابد؛ دوم، تعارض منطق نهادی میان نهادهای تصمیم گیر که به تشتت در نیازسنجی، اولویت گذاری و پیش بینی منابع می انجامد؛ و سوم، چندپارگی تامین مالی و اتکای فزاینده به منابع ناپایدار که امکان برنامه ریزی میان مدت را تضعیف می کند.نتیجه گیری آنکه مسئله اصلی بودجه ریزی سلامت در ایران ماهیتی نهادی دارد و ریشه آن در ضعف هماهنگی افقی، فقدان معیار مشترک نیازسنجی و کاستی در ردیابی جریان منابع است؛ بنابراین بهبود حکمرانی بودجه سلامت مستلزم اصلاح سازوکارهای تعامل میان نهادها و تقویت شفافیت و پاسخ گویی در کل چرخه مالی است.