تحلیل گفتمان انتقادی رمان «پاییز، فصل آخر سال است» بر اساس نظریه فرکلاف

تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی بینارشته ای است که ریشه در زبان شناسی دارد و از آرای نظریه-پردازان علوم اجتماعی نیز متاثر است. این رویکرد مبتنی بر رابطه میان ادبیات (زبان) و مناسبات قدرت است و با استفاده از آن می توان به گفتمان ها و ایدئولوژی های موثر در تولید یک متن، پی برد. رویکرد فرکلاف شامل سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین است که با بررسی مولفه های گوناگون زبانی، روابط بینامتنی و بافت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی متن، در پی یافتن و تحلیل ایدئولوژی های پیدا و پنهان متن است. در این پژوهش سعی کرده ایم با روشی توصیفی، آماری و تحلیلی، یکی از روایت های سه گانه مطرح در رمان «پاییز فصل آخر سال است» نسیم مرعشی، یعنی «روایت لیلا» را طبق رویکرد انتقادی فرکلاف، تحلیل کنیم. نتایج بررسی گفتمانی این روایت، نشان داد که گفتمان های لزوم مهاجرت و مخالفت با مهاجرت، گفتمان سنتی (مردسالارانه) و گفتمان حرکت زنان به سوی مدرنیته، چهار گفتمان اصلی موجود در این رمان هستند و نویسنده در تولید این متن، متاثر از بافت اجتماعی جامعه خود در زمان روایت داستان این رمان و زمان چاپش بوده است. نیز مشخص شد که مرعشی در رمان خود، صرفا بازتولیدگر ایدئولوژی های گفتمان حاکم بر جامعه نبوده است، بلکه با وارد کردن گفتمان های اجتماعی دیگر در رمان، نقشی خلاقانه ایفا کرده و در جهتی مبارزه جویانه با گفتمان حاکم، قلم زده است.

کلیدواژه ها:

تحلیل انتقادی گفتمان ، فرکلاف ، نسیم مرعشی ، پاییز فصل آخر سال است ، روایت لیلا ، مناسبات قدرت