عوامل موثر بر راهکارهای پیشنهادی جهت ارتقاء سطح همکاری خانوارها در اجرای طرح پرداخت بر اساس دورریز (PAYT) در سیستم مدیریت پسماند شهر تهران

یکی از جدی ترین چالش های مدیریت شهری افزایش روزافزون پسماند شهری (به خصوص در کلانشهرها) است که مدیریت اصولی پسماند بدون مشارکت عمومی را غیرممکن می سازد. در این بین موضوعات مرتبط با ذخیره سازی و جمع آوری پسماند و همچنین نحوه وضع و اخذ بهای خدمات مدیریت پسماند که در ارتباط مستقیم با مردم بوده و به شدت متاثر از میزان مشارکت شهروندان است، از اهمیت بیشتری در موضوع جلب مشارکت شهروندان دارد. امروزه ابزارهای اقتصادی به عنوان یکی از سازوکارهای مهم جهت تقویت مشارکت عمومی در راستای اجرای موفقیت آمیز برنامه های مدیریت پسماند شناخته می شود. روش پرداخت بر اساس دورریز (PAYT) یکی از روش های وضع و وصول بهای خدمات مدیریت پسماند است که اجرای درست آن نه تنها می تواند ضامن پایداری اقتصادی کلی سیستم مدیریت پسماند باشد، بلکه میتواند بهعنوان عامل محرکی در کاهش تولید پسماند، افزایش تفکیک از مبدا و افزایش مشارکت مردم در پیاده سازی برنامه های مدیریت پسماند عمل کند. با این وجود اجرای این روش می تواند از منظر اجتماعی مشکلاتی ایجاد کند که می بایست راهکارهای متناسب با آن شناسایی و اولویت بندی شود. در همین راستا رضایت عمومی و مشارکت مردم و نیز بررسی همکاری ذینفعان کلیدی بسیار مهم است که هدف اصلی این مقاله است. در پژوهش حاضر با جمعآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه از ۱۱۵۰ خانوار در شهر تهران که با روش نمونهگیری تصادفی خوشهای چندمرحلهای انتخاب شده است، تحلیل کیفی برخی از متغیرهای مهم و نیز بهرهگیری از الگوی لاجیت تلاش شده است تا عوامل موثر بر راهکارهای پیشنهادی جهت ارتقاء سطح همکاری مردم در اجرای طرح PAYT در شهر تهران مورد بررسی قرار گیرد. نتایج نشان میدهد ۵۵ درصد از شهروندان در سطح شهر تهران آموزش و اطلاع رسانی از طریق رسانه های مختلف را راهکار موثری برای موفقیت این طرح می دانند. شفاف سازی اطلاعات و هزینه های مدیریت پسماند توسط شهرداری با ۱۸ درصد در اولویت بعدی قرار دارد. همچنین ارزیابی اثرات احتمالی اجرای طرح نشان داد شاخص جمعی (کل) آثار احتمالی ۶۱/۰ است که در مقیاس ۰ تا ۱ نشاندهنده ارزیابی نسبتا مثبت اما نه خیلی قوی و محتاطانه شهروندان نسبت به اجرای طرح PAYTو آثار کلی احتمالی آن است. شهروندان اگرچه به منافع محیطزیستی و عدالتپایه این سیستم امیدوارند، اما درباره اجرا، هزینه ها و رفتارهای غیرقانونی نگرانی هایی دارند. همچنین الگوی لاجیت نشان میدهد شاخص جمعی آثار احتمالی بهلحاظ آماری بر احتمال تاثیرگذاری راهکارهای اطلاعرسانی و آگاهیبخشی بر همکاری در طرح، تاثیر مثبت معنیداری دارد. بنابراین پیشنهاد می شود که در درجه نخست، با زبان ساده روش اجرای این طرح به شهروندان آموزش داده شود و اطلاعرسانی جامع صورت گیرد تا این حس مشارکت مردمی در آنها افزایش یابد. همچنین لازم است این طرح به صورت پایلوت در چند محله در سطح شهر تهران انجام شود تا بتوان با استفاده از بازخورد واقعی مردم از اثرات آن نسبت به تدقیق راهکارهای پیشنهادی اقدام کرد. در نهایت شفاف سازی جریان اطلاعاتی شامل موضوعات مبتنی بر نحوه محاسبه بهای خدمات مدیریت پسماند، منابع دریافتی از مردم و میزان کاهش بهای خدمات مدیریت پسماند برای شهروندان با مشارکت بیشتر از طریق ایجاد پلتفرم های آنلاین برای دسترسی شهروندان به اطلاعات شفاف (به ویژه در مناطق توسعه یافته) می تواند نقش موثری در موفقیت اجرای طرح داشته باشد.

کلیدواژه ها:

پسماند شهری ، بهای خدمات مدیریت پسماند ، PAYT ، مشارکت مردمی