بررسی بودجه عدالت محور در آموزش و پرورش (گزارشی از ده سال پژوهش و تجربه)

بودجه ریزی عدالت محور در آموزش و پرورش، در شرایط کسری مزمن بودجه دولت و وابستگی اقتصاد به درآمدهای ناپایدار، به یکی از مسائل کلیدی حکمرانی آموزشی تبدیل شده است. شواهد نشان می دهد طی ۱۵ سال اخیر، آموزش و پرورش با کسری بودجه پایدار و حدود ۲۷ تا ۳۰ درصد کمبود منابع مواجه بوده و پیامدهای آن به کاهش کیفیت فعالیت های آموزشی و پرورشی، افت برنامه های سلامت و فناوری، کاهش اعتبارات عمرانی، تشدید قانون گریزی مدیران مدارس، کاهش انگیزه معلمان و تعمیق نابرابری آموزشی انجامیده است. در این میان، مسئله صرفا کمبود منابع نیست، بلکه ضعف مدیریت و نبود الگوی علمی تخصیص منابع، سبب شده بخش عمده بودجه صرف هزینه های پرسنلی شود و سهم اندکی برای کیفیت بخشی باقی بماند. عدالت در تخصیص منابع باید از رویکرد «عدالت افقی» فراتر رود و با شناسایی تفاوت های منطقه ای و اجتماعی، به سمت «عدالت عمودی» و تخصیص مبتنی بر شاخص های ترکیبی حرکت کند. از منظر سیاستی، برون رفت از وضعیت موجود مستلزم اجرای هم زمان سه راهبرد است: یافتن منابع مالی جدید (از جمله مالیات های اختصاصی و افزایش سهم دولت)، مدیریت بهینه منابع (اصلاح ساختار، ساماندهی نیروی انسانی و طراحی الگوی نظارتی کارآمد)، و تغییر روش های ارائه خدمات آموزشی (تمرکززدایی تدریجی، اصلاح برنامه درسی و بهره گیری از فناوری های نوین).

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی عدالت محور ، آموزش و پرورش ، کسری بودجه مزمن ، عدالت عمودی ، تخصیص منابع آموزشی