مفاهیم حقوق بشر و حقوق شهروندی و منظور از این الفاظ در حقوق ایران و منشور حقوق شهروندی

تمایز مفهومی میان «حقوق بشر» و «حقوق شهروندی» یکی از مباحث بنیادین در حقوق عمومی و سیاست گذاری حقوقی است و فهم دقیق آن می تواند بر نحوه تفسیر و اجرای اسناد حقوقی در ایران اثر مستقیم بگذارد. حقوق بشر بر کرامت ذاتی انسان و برخورداری همه افراد صرف نظر از تابعیت استوار است، در حالی که حقوق شهروندی در معنای دقیق تر، به رابطه تابعیت و حقوق و امتیازات ویژه ای اشاره دارد که دولت برای اتباع خود به رسمیت می شناسد. در نظام حقوقی ایران، مفاهیمی مانند «حقوق ملت»، «حقوق مردم» و «حقوق شهروندی» در متون رسمی به طور گسترده به کار رفته اند، اما در بسیاری موارد دلالت آن ها به حقوق بشر نزدیک تر است و محدود به تابعیت نیست. از این منظر، اصل بر آن است که همه افراد مقیم در قلمرو حاکمیت، از حقوق بنیادین و آزادی های عمومی برخوردار باشند و هرگونه محدودیت باید استثنایی، قانونی و صریح باشد؛ مانند محدودیت هایی که در برخی مناصب سیاسی یا حقوق خاص تابعیت اعمال می شود. بر همین مبنا، اجرای موثر اسناد ناظر بر حقوق شهروندی مستلزم تفسیر موسع و غیرتابعیت محور از حقوق بنیادین، جلوگیری از تبعیض علیه غیراتباع در بهره مندی از حقوق عمومی، و طراحی سازوکارهای نظارتی و اجرایی برای تضمین رعایت این حقوق در دستگاه های اداری و قضایی است.

کلیدواژه ها:

حقوق بشر ، حقوق شهروندی ، کرامت انسانی ، تابعیت ، تبعیض علیه غیراتباع