دوزبانگی در ایران: فرصت یا تهدید؟

دوزبانگی در ایران پدیده ای فراگیر و ظرفیت ساز است که در صورت مواجهه علمی می تواند به ارتقای توانش شناختی، تقویت حل مسئله، گسترش فرصت های شغلی و توسعه اجتماعی منجر شود؛ اما برخورد غیرکارشناسی با آن، پیامدهایی مانند افت تحصیلی، شکاف زبانی و روانی، و تعارض هویتی میان هویت قومی و ملی را تشدید می کند. درک دوزبانگی مستلزم تعریف طیفی از «حداقل توانایی» تا «تسلط کامل» و تمایز میان زبان، سواد و نیز تفاوت «آموزش زبان» با «آموزش به زبان» است. شواهد نشان می دهد موفقیت در یادگیری زبان دوم، به تثبیت زبان اول وابسته است و بی توجهی به زبان مادری موجب می شود زبان فارسی برای برخی کودکان نقش «زبان خارجی» پیدا کند. در حوزه آموزشی، تمرکزگرایی محتوای درسی و اجرای برنامه یکسان در مناطق متنوع، عدالت آموزشی را تضعیف کرده و نیازمند طراحی بسته های آموزشی بومی، متناسب با فرهنگ و زبان منطقه است. راهبردهای پیشنهادی شامل اجباری سازی پیش دبستانی و آغاز آموزش رسمی از پنج سالگی برای کودکان غیرفارسی زبان، آموزش فارسی به مثابه مهارت، تقویت آموزش های ضمن خدمت برای معلمان، بهره گیری از فارغ التحصیلان آموزش فارسی به غیرفارسی زبانان، توسعه محتوای چندرسانه ای و استفاده از رسانه های عمومی، اجرای پایلوت آموزش مبتنی بر زبان مادری در چند استان، و بازنگری در سیاست بومی گزینی کنکور با توجه به پیامدهای آن بر انسجام ملی است.

کلیدواژه ها:

دوزبانگی ، زبان مادری ، عدالت آموزشی ، آموزش فارسی به غیرفارسی زبانان ، سیاست گذاری زبانی