مسائل اجتماعی آب و توسعه شهری و منطقه ای

مسئله آب به عنوان یکی از مهم ترین چالش های نظام برنامه ریزی شهری و منطقه ای در ایران، در نتیجه غلبه رویکردهای کالبدی–مهندسی، به دور باطلی از ناکارآمدی و تولید مسائل جدید گرفتار شده است. کمبود فیزیکی آب در اقلیم گرم و خشک ایران، همراه با رشد شتابان شهرنشینی، مکانیابی نادرست صنایع، توسعه سدسازی بدون مطالعات فرادست، تبدیل کشت دیم به آبی، تخریب مراتع و برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی، به بحران ساختاری منابع و تشدید ناترازی آب انجامیده است. ضعف تاریخی در حکمرانی آب، تقلید سیاست های وارداتی بدون انطباق با زمینه های اجتماعی–اقلیمی و نیز عدالت محوری ناقص که عدالت زیست محیطی و حقوق نسل های آینده را نادیده می گیرد، از عوامل تعمیق بحران به شمار می رود. پیامدهای بحران آب صرفا فیزیکی نیست، بلکه به تغییرات جمعیتی، فقر و بیکاری، تشدید مناقشات منطقه ای، کاهش سرمایه اجتماعی و افت امید به زندگی منجر می شود. راهبردهای پیشنهادی بر گذار از مدیریت عرضه محور به مدیریت تقاضا، سیاست گذاری اجتماعی آب، توسعه مشارکت ذی نفعان و جوامع محلی، تقویت یادگیری اجتماعی و ارتقای سواد آبی، ایجاد سازوکارهای حل مناقشه و محاکم تخصصی آب، بازنگری قوانین با تاکید بر نقش بازدارنده دولت و اصل «پرداخت هزینه توسط آلوده کننده»، و اتخاذ رویکرد یکپارچه با ترکیب دانش بومی و نوین و نگاه فرادستی در برنامه ریزی شهری و منطقه ای تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

بحران آب ، حکمرانی آب ، مدیریت تقاضای آب ، عدالت زیست محیطی ، سیاست گذاری اجتماعی آب