اقتصاد سیاسی بازارهای مالی در ایران (با تاکید بر بورس اوراق بهادار)

نوسانات شدید بورس ایران در دو سال اخیر نشان می دهد که تحولات بازار سرمایه بیش از آنکه تابع منطق درون بازاری باشد، تحت تاثیر اقتصاد سیاسی و نقش متعارض دولت قرار دارد. رشد غیرمتعارف شاخص ها در دوران کرونا با تشویق رسمی به سرمایه گذاری و شکل گیری تصور «تضمین دولت» همراه شد و ورود گسترده سرمایه های خرد را رقم زد؛ اما سقوط بعدی از نیمه دوم ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به نابودی سرمایه ها، نارضایتی عمومی و بی ثباتی سیاسی انجامید. تحلیل وضعیت موجود بر چند مسئله کلیدی تاکید دارد: فرصت سوزی دولت در عرضه به موقع دارایی های دولتی و تامین مالی بدون ایجاد حباب، انحصارگری و شکل گیری گروه های ذی نفع در بازار و مقاومت در برابر سیاست های ضدانحصار، ضعف تنظیم گری و عقب ماندگی مقررات از تحولات بازار، گسترش رانت جویی ناشی از مجوزمحوری و فساد ساختاری، پیوند خوردن سیاست گذاری بازار سرمایه به چرخه های انتخاباتی، و تداوم نقش دوگانه دولت به عنوان سیاست گذار و مالک بنگاه ها. راهبردهای پیشنهادی شامل بازتنظیم قواعد برای ارتقای نظارت، رقابت و شفافیت، تدوین قوانین ضدانحصار، جایگزینی مجوزدهی سخت با نظارت سخت پسینی، کاهش مزیت های رانتی در شرکت های دولتی و اصلاح سازوکار پاداش و تنبیه خصوصی سازی، پایان دادن تدریجی به قیمت گذاری دستوری، و هدایت سرمایه گذاران خرد به صندوق های سرمایه گذاری در محیطی رقابتی است.

کلیدواژه ها:

نوسانات بورس ، اقتصاد سیاسی بازار سرمایه ، نقش دولت ، تنظیم گری مالی ، رانت جویی و فساد