تحولات، سیاست ها و برنامه های جمعیتی ایران

تحولات جمعیتی ایران در دهه های اخیر با سه روند هم زمان مشخص می شود: کاهش باروری به زیر سطح جانشینی، افت نرخ رشد جمعیت و افزایش حجم و نسبت سالمندان. تداوم این روندها، ضمن کاهش ورودی نیروی کار و افزایش خروجی از بازار کار، فشار فزاینده ای بر صندوق های بازنشستگی، نظام سلامت و سیاست های رفاهی وارد می کند و ضرورت برنامه ریزی اقتصادی–اجتماعی برای مدیریت سالمندی و حفظ تعادل ساختار سنی را برجسته می سازد. در این چارچوب، سیاست های کلی جمعیت ابلاغی و قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» با هدف کاهش موانع فرزندآوری تدوین شده اند، اما اجرای آن ها با چالش های نهادی و اختلاف قرائت درباره معنای سیاست جمعیتی (محدود به افزایش موالید یا گسترده شامل ارتقای کیفیت جمعیت) روبه روست. شواهد بین المللی نشان می دهد اثر مشوق های مالی و اقتصادی بر افزایش باروری غالبا محدود، کوتاه مدت و بیشتر ناظر بر جابه جایی زمان تولد است و در مقابل، خدمات عمومی مراقبت از کودک و سیاست های سازگار با اشتغال زنان، اثر پایدارتر و موثرتری دارد. همچنین تفاوت های منطقه ای در گذار جمعیتی، ضرورت اجرای سیاست ها با رویکرد محلی و قومیتی را تقویت می کند. جمع بندی راهبردی بر طراحی بسته سیاستی جامع، پایش مستمر اثربخشی سیاست ها، ثبات و استمرار اقدامات، و تقویت حمایت های رسمی و غیررسمی خانواده برای جلوگیری از تعمیق بحران جمعیتی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

گذار جمعیتی ، کاهش باروری ، سالمندی جمعیت ، سیاست های جمعیتی ، حمایت از خانواده