دیدگاه فطری معنوی در برنامه درسی

این مقاله به تبیین و ارائه دیدگاهی نو در مطالعات برنامه درسی تحت عنوان «دیدگاه فطری معنوی» بر پایه اندیشه اسلامی می پردازد. مسئله اصلی پژوهش، نقد دیدگاه های رایج غربی (نظیر رفتارگرایی و انسان گرایی) است که به دلیل ابتناء بر پیش فرض های مادی و ناقص از ماهیت انسان، از درک جوهر حقیقی او عاجز مانده اند. نویسنده معتقد است تفاوت در دیدگاه های برنامه درسی ریشه در تفاوت نگرش به کودک و مبانی انسان شناسی دارد؛ لذا در اندیشه اسلامی که انسان موجودی صاحب فطرت الهی و دارای حیات جاودانه تعریف می شود، برنامه درسی باید مسیری برای تعالی و شکوفایی این استعدادهای سرشتی فراهم کند. در این دیدگاه، «فطرت» به عنوان سرمایه ای تکوینی شامل مجموعه ای از شناخت های فطری (مانند توحید و اصول تفکر) و گرایش های مقدسی همچون حقیقت جویی، فضیلت خواهی، زیبایی گرایی و خلاقیت معرفی شده است. نویسنده با تحلیل ساختارهای وجودی انسان (ساختار علمی، تمایلات و توانایی ها)، برتری فطرت بر طبیعت را تبیین کرده و معنویت را نه یک صفت عارضی، بلکه روح حاکم بر تمامی ابعاد حیات انسانی می داند. اصول حاکم بر این برنامه درسی شامل جامعیت، تعادل پویا، آیه بینی (نگاه نشانه شناسانه به جهان)، وحدت بین حقایق ثابت و امور متغیر، و محوریت نقش معلم به عنوان الگوی تربیتی است. در این دیدگاه، هدف نهایی برنامه درسی پرورش انسان های متفکر، مومن، خودباور و بصیر است که بتوانند بین حیات دنیوی و اخروی خود توازن ایجاد کنند. در نهایت، مقاله بر ضرورت تحول بنیادین در نظام آموزشی و تولید راهنماهای برنامه درسی بومی و فطرت محور تاکید ورزیده و این رویکرد را راهکاری برای مقابله با معنویت های کاذب و تحقق حیات طیبه معرفی می نماید.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، فطرت الهی ، معنویت اسلامی ، تعالی انسان ، مبانی انسان شناسی