دین، فرهنگ، ایدئولوژی

این پژوهش به تبیین و بازنگری مفاهیم بنیادین «دین»، «فرهنگ» و «ایدئولوژی» و بررسی نسبت میان آن ها در دانش روزگار معاصر می پردازد. هسته اساسی جوهر دین با عمق فطرت و روح بشر پیوند دارد و ناظر بر امری قدسی و متعالی است که منشا تنوع در مناسک و باورهای مذهبی تحت تاثیر عوامل جغرافیایی و تاریخی می گردد. نویسنده استدلال می کند که فرهنگ در معنای اصیل خود، ریشه در دین دارد و در واقع تجلی بیرونی و عینی باورهای دینی در بطن جامعه است. فرهنگ اصیل، برخلاف خرده فرهنگ ها یا فرهنگ های بومی و منطقه ای، دارای خصلتی جهانی و قدسی است که از حقیقت مطلق سرچشمه می گیرد. در این میان، مفهوم ایدئولوژی به عنوان مجموعه ای از آرمان ها و باورها که جهت دهنده عمل اجتماعی و سیاسی هستند، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر میان ایدئولوژی به معنای ابزاری و توجیهی با ایدئولوژی به معنای آگاهی اصیل تفاوت قائل می شود. نویسنده بر این باور است که پیوند صحیح دین و فرهنگ با ایدئولوژی، زمانی محقق می شود که ایدئولوژی برآمده از بطن جهان بینی دینی باشد؛ در غیر این صورت، ایدئولوژی به قالبی خشک و صلب تبدیل می شود که روح پویای دین و فرهنگ را به بند می کشد. یافته های این نوشتار نشان می دهد که چالش های معرفتی معاصر در حوزه علوم انسانی، محصول جابجایی معانی و تعاریف سنتی این واژه هاست. برای احیای تمدن دینی، بازگشت به معنای اصیل فرهنگ که با معنویت و اخلاق گره خورده، ضرورتی بنیادین است. در نهایت، مقاله تاکید می کند که دین نه تنها بخشی از فرهنگ، بلکه روح و جوهر آن است که به هویت انسانی معنا می بخشد و ایدئولوژی اصیل باید در خدمت تبیین این هویت و پیاده سازی ارزش های قدسی در عرصه اجتماع قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

دین ، فرهنگ ، ایدئولوژی ، فطرت ، امر قدسی