گفتمان و دودمان، رقابت های دودمانی قرن چهارم هجری و انعکاس آن در منابع قرن ۴ تا ۶ ه.ق (مدل سازی و نمایه پردازی: اشکانیان و ساسانیان)

اشکانیان و ساسانیان دو سلسله تاریخی بودند که در فاصله زمانی سرنگونی سلوکیان تا تسلط مسلمانان بر قلمرو ایران حکومت داشتند. در دوره اسلامی نیز برخی دودمان ها، همانند سامانیان و آل بویه، در بستر الگوها و مفاهیم به جامانده از دوره باستان خود را به ایشان منتسب نمودند. یکی از کهن ترین این الگوها در ارتباط با حاکمیت مشروع «ضرورت انتساب به تبار پادشاهان، بزرگان و یا پهلوانان در ایجاد حق حاکمیت برای یک دودمان» بود؛ بنابراین ضرورت خلق مقبولیت ملی در بستر اجتماعی-فرهنگی و اثبات حکومت بر حق در برابر قدرت های رقیب نخستین حاکمیت های ایرانی-اسلامی را ناگزیر از بازآفرینی و خلق معانی نسب شناسی شان حول این مفهوم مرکزی می نمود. دراین ارتباط با پرسش های اصلی و اولیه ای همانند رقابت های دودمانی قرن ۴ ه.ق چگونه در منابع (تاریخی و جغرافیایی) قرن ۴ تا ۶ ه.ق انعکاس می یافتند؟ مواجه شدیم که به منظور پاسخ به آن ها ترکیبی از روش تحلیل گفتمان لاکلاوموفه و تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف برای بررسی منابع قرن ۴ تا ۶ ه.ق، برای بستر مطالعاتی موضوع این پژوهش، استفاده شد. در نتیجه آشکار شد که دودمان های حاکم در قرن ۴ هجری در بستر گفتمان باستانگرای قرون نخستین اسلامی و در برخورد با گفتمان نسب شناسی دودمان های رقیب، با انتساب به اشکانیان و ساسانیان، گفتمان نسب شناسی خود را شکل دادند.

کلیدواژه ها:

اشکانیان ، ساسانیان ، تحلیل گفتمان لاکلاوموفه ، تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف