زنان در آثار چخوف: از ستیز تا ستایش

چخوف در جایگاه نویسنده ای واقع گرا می کوشید تا در داستان هایش تصویری دقیق و صادقانه از واقعیت موجود جامعه و عصر خویش را در قالب سوژه های داستانی ساده با استفاده از شخصیت ها و صحبت های معمول و بی پیرایه میان آن ها ارائه دهد. او از نگاه های فرمالیستی رایج در میان نویسندگان آن زمان دور بود؛ و خلاصه گویی و ایجاز و درعین حال، بیان مفاهیم عمیق انسانی و زندگی بشری، آثار او را در ادبیات جهان ماندگار ساخته است. درخصوص نگاه چخوف به زنان، برخی منتقدان او را نویسنده ای با اندیشه های زن ستیزانه قلمداد می کنند و حتی، ازدواج دیرهنگام او را دلیلی روشن بر مدعای خویش می خوانند. در این جستار برآنیم تا به شیوه تحلیلی-توصیفی و با بررسی سیمای زنان در داستان های چخوف، نوع نگاه او را به زن و نقش زن در خانواده و جامعه دریابیم. بدین منظور، پنجاه داستان از سه دوره ابتدایی، میانی و متاخر نویسندگی چخوف با محوریت و موضوع زنان را برگزیدیم. بررسی ها نشان داد که زنان داستان های چخوف از زنان منفعل و بی عرضه آثار ابتدایی به زنان پیشرو و متفکر دوره متاخر تحول می یابند، اما آنچه مشهود است دیدگاه واقع گرایانه و تا حدی سنتی نسبت به زن در آثار چخوف است. آنجا که باید زن را ستوده و آنجا که باید به ستیز با او برخاسته و همه زنان آفریده چخوف در داستان هایش، مانند هر نویسنده روس رئالیست دیگری در آن دوران، شخصیت هایی عینی و برگرفته از واقعیت جامعه هم عصر نویسنده هستند و رویکرد چخوف در خلق سیمای زنان کاملا با رویکرد اجتماعی و گاه سیاسی آن روزگار هم خوانی دارد.

کلیدواژه ها:

ادبیات کلاسیک روسی ، سیمای زنان ، داستان کوتاه ، آنتون چخوف ، زن ستیزی ، زن ستایی