Faal Akıl’dan Adil Yasaya: Fârâbî’nin Felsefî (ve) Hukukî Düşüncesi Üzerine Bir İnceleme

Bu makale, Ebû Nasr Fârâbî’nin felsefi ve siyasi düşüncesinde akılcılık ile hukuk arasındaki temel/köklü ilişkiyi incelemektedir. Fârâbî’nin perspektifinden aklın yapısının –ki bunlar potansiyel (bilkuvve) akıl, bilfiil akıl, müstefâd (kazanılmış akıl), faal akıldır– analizi temel alınarak, onun yalnızca teorik algının bir aracı olmayıp, aynı zamanda medine-i fazılada (ütopya) ontolojinin, siyasal meşruiyetin ve yasa koymanın da temeli sayıldığı gösterilmektedir. Fârâbî’nin felsefi sisteminde ideal yasa, faal aklın bir tecellisi olmalı ve insanın nihai saadetini amaçlamalıdır. Ancak müstefâd akıl mertebesine ulaşmış bir kişi kanun koyma ve toplumu yönetme yetkisine sahip olmalıdır. Kanunun tahakkukunda hem teorik aklın hem de pratik aklın birbirini tamamlayıcı roller oynadıkları ortaya çıkar: İlki, genel ilkelerin tesisinde, ikincisi ise ayrıntıların uygulanmasında ve pratik iyinin ayırt edilmesinde/belirlenmesinde rol oynar. Bu araştırma, Fârâbî’nin akıl sistemini yeniden ele alarak onun çağdaş hukuksal akılcılık, meşruiyet ve adalet gibi konularla ilişkisini incelemeyi ve bunun İslâm siyasal düşüncesindeki yerini göstermeyi amaçlamaktadır.

کلیدواژه ها:

فارابی ، عقلانیت ، قانون ، عقل فعال ، مدینه فاضله ، فلسفه حقوق اسلامی ، مشروعیت ، قانون گذاری