ارزیابی تکامل هیدروژئوشیمیایی و فرآیندهای واکنش آب و سنگ در آبخوان مرزی درگز

دشت درگز تنها دشت شمال ارتفاعات هزار مسجد در مرز شمالی کشور بوده و در مرز ترکمنستان واقع شده است. با توجه به اهمیت آبخوان درگز در تامین نیازهای آبی منطقه و وابستگی شدید معیشت مرزنشینان منطقه به آب های زیرزمینی و اهمیت منطقه از نظر پدافند غیرعامل، شناخت دقیق سیستم آبخوان ضرورت دارد. جهت بررسی عوامل موثر بر کیفیت آب زیرزمینی، فرآیند غالب کنترل کننده کیفیت آب زیرزمینی، و روند تکامل هیدروژئوشیمیایی آب های زیرزمینی دشت درگز، تعداد ۴۵ نمونه آب از منابع آبی منطقه نمونه برداری و با استفاده از تکنیکهای هیدروژئوشیمیایی مختلف، نتایج آنالیز شیمیایی نمونه ها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، برای فهم لایه بندی، ساختارهای زمین شناسی زیرسطحی آبخوان، تغییرات ضخامت و پیوستگی جانبی لایه ها، و ارتباط آبخوان های آبرفتی با کارستی، مقاطع عرضی لیتولوژی در راستاهای مختلف دشت و مدل سه بعدی آبخوان، از روی تفسیر داده های ژئوفیزیکی و لاگ های ۸۳ حلقه چاه به دست آمد. نتایج نشان می دهد در آبخوان درگز، تکامل هیدروژئوشیمیایی آب زیرزمینی در مسیر جریان آب های زیرزمینی، از مناطق تغذیه در شمال غرب به سمت مناطق تخلیه در جنوب شرق و شرق صورت می گیرد و واکنش آب و سنگ و تا حدی تبخیر، عامل اصلی تعیین کننده شیمی آب های زیرزمینی است. تیپ آب ها از کربناته (به دلیل تغذیه از سازند تیرگان) به سولفاته سدیک-کلسیک، به دلیل تاثیر کانی های تبخیری سازندهای سرچشمه، پسته لیق، چهل کمان و رسوبات نئوژنی تغییر می کند. نتایج مقاطع عرضی زمین شناسی و مدل سه بعدی لیتولوژی نشان دهنده تغییرات ضخامت آبرفت ها در آبخوان می باشد. در آبخوان جنوبی به دلیل ضخامت زیاد رسوبات رسی، تغذیه کم و عدم ظهور چشمه های پرآب در پیرامون ارتفاعات الله اکبر ، ارتباط آبخوان آبرفتی با کارستی تنها در مناطق جنوب شرقی چاپشلو و پرکند وجود دارد. اما، در آبخوان شمالی در ابتدای رودخانه درونگر، احتمال تغذیه آبخوان آبرفتی از ارتفاعات آهکی سازند تیرگان (از دره کارستی شمخال) وجود دارد.

کلیدواژه ها:

آبخوان کارستی الله اکبر ، آبخوان مرزی درگز ، تکامل هیدروژئوشیمیایی ، مدل سه بعدی لیتولوژی