جنبش زنادقه در دوره اول عباسیان (۱۳۲-۲۳۲ق)

از جمله پدیده های اجتماعی -دینی در نخستین دوره از تاریخ عباسیان، شیوع زنادقه در جامعه اسلامی بود. گرچه سابقه ظهور چنین پدیده ای در میان مسلمانان به قبل از عصر عباسیان باز می گردد، اما در این دوره رشد بی سابقه ای یافت. فعالیت این جنبش در پوشش نام و شعار اسلام و ایجاد تردید در مبانی دینی مسلمانان، رواج شرک و الحاد در میان جامعه اسلامی واکنش ها و تنش های فکری زیادی را در میان مسلمین به وجود آورد. همچنین بهره برداری زنادقه از آراء و نظریات ادیان مختلف و نیز روحیه تساهل و تسامح دینی مسلمانان با این گروه و احتمال یکی شمردن آنان با مجوس اهل کتاب، ضعف و شکست دین زرتشتی در ایران و فتور و سستی مسیحیت در مصر، عراق و شام این فرصت را به پیروان مانی که از این پس زنادقه نامیده می شدند، داد تا اندیشه های الحادی خود را در جامعه آن روز بروز و گسترش دهند. بالا گرفتن مباحث و مجادلات فکری-عقیدتی، پیامدهایی که فتوحات بر جامعه اسلامی گذاشت در کنار نهضت ترجمه ای که خود عباسیان مسبب و مشوق آن بودند و در نهایت عملکرد سیاسی و اجتماعی عباسیان در تعامل با مردم زیردست و احیانا مخالف خود، همه دست به دست هم داده و سبب رشد بی رویه زندقه گری در این عصر شد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که: خلفای عباسی در این دوره ابتدا به عنوان یک تکلیف شرعی و دفاع از اسلام اما در حقیقت دستاویزی برای سرکوب مخالفان سیاسی خود بدست آورده و مخالفان خود از هر طیفی را با اتهام زندیق دستگیر و از بین می برند.

کلیدواژه ها:

زنادقه ، عباسیان ، زندیق ، مانوی ، اسلام