ارزیابی کیفیت علوفه ژنوتیپ های فستوکا پرتنسیس (Festuca pratensis Huds.) تحت تنش کم آبی

هدف: به منظور تعیین کیفیت علوفه در گیاه فستوکا پرتنسیس در شرایط تنش کم آبی، این آزمایش در سال های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ در مزرعه تحقیقاتی دانشکده فناوری کشاورزی دانشگاه تهران اجرا شد. روش پژوهش: بذر ۲۰ ژنوتیپ گونه فستوکا پرتنسیس از بانک ژن NordGen کشور سوئد و موسسه ART کشور سوئیس تهیه شد و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با آرایش کرت های خردشده در زمان، در سه تکرار، تحت دو شرایط آبیاری نرمال (۱۰۰ درصد ظرفیت مزرعه) و تنش آبی (۵۰ درصد ظرفیت مزرعه) پس از استقرار گیاه کشت گردید. نمونه برداری در اواسط دوره گلدهی، پس از اعمال تنش به مدت دو سال، در اردیبهشت ماه ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ انجام شد. در این مرحله، صفات مرتبط با کیفیت علوفه نظیر فیبر شوینده اسیدی (ADF)، فیبر شوینده خنثی (NDF)، سلولز، لیگنین، ازت، خاکستر، ماده خشک مصرفی (DMI)، قابلیت هضم ماده خشک (IVDMD)، انرژی متابولیسمی (ME) و ارزش نسبی تغذیه ای (RFV) موردارزیابی قرار گرفتند. یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر ساده تنش خشکی برای تمام صفات و هم چنین اثرات ساده ژنوتیپ، برداشت، اثرات متقابل دوگانه تنش× ژنوتیپ، ژنوتیپ× برداشت و اثر متقابل سه گانه تنش× ژنوتیپ× برداشت برای تمام صفات به جز سلولز، و نیز اثر متقابل تنش× برداشت برای تمام صفات به جز خاکستر، در سطح احتمال یک درصد معنی دار بودند. براساس مقایسه میانگین ها، ژنوتیپ های ۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶ و ۱۷ به عنوان ژنوتیپ های برتر از نظر کیفیت علوفه در شرایط تنش خشکی شناسایی شدند، به طوری که دارای میزان پروتئین بالاتر و مقادیر فیبر شوینده اسیدی و خنثی پایین تری بودند. نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد که ارزیابی کیفیت علوفه در شرایط تنش خشکی می تواند ابزار موثری برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل و دارای ارزش غذایی بالا باشد. شناسایی ژنوتیپ هایی با پروتئین بالا و فیبر کم تر در شرایط محدودیت آبی، بیانگر ظرفیت بالقوه گونه فستوکا پرتنسیس برای توسعه در مناطق خشک و نیمه خشک است. یافته های پژوهش می تواند مبنایی برای اصلاح ارقام مقاوم به خشکی با حفظ کیفیت علوفه در برنامه های به نژادی آینده باشد. ادامه ارزیابی پایداری این ژنوتیپ ها در مناطق مختلف اکولوژیکی و در سال های متفاوت، گامی مهم در راستای بهینه سازی تولید علوفه در شرایط تنش آبی خواهد بود. هم چنین، استفاده از شاخص های کیفیت علوفه در کنار ویژگی های مقاومت به تنش می تواند موجب بهبود دقت انتخاب در برنامه های اصلاحی گردد. نتایج می تواند به تصمیم گیری در زمینه مدیریت منابع آب در سامانه های تولید علوفه در شرایط اقلیمی مشابه کمک نماید.

کلیدواژه ها:

تنوع ، خاکستر ، فیبر شوینده اسیدی ، کیفیت علوفه