چالش های ثبت اختراع و تجاری سازی نوآوری ها در ایران از نگاه بنگاه های اقتصادی

ثبت اختراع و تجاری سازی آن از مولفه های مهم سنجش رشد اقتصادی بر پایه دانش و فناوری محسوب می شود. ثبت یک نوآوری در قالب اختراع به ویژه اگر توسط شرکت ها انجام شود فرصت و زمینه بیشتری را برای تصمیم گیری در خصوص نحوه تجاری سازی و بهره برداری از آن فراهم می سازد. در ایران سهم شرکت ها از گواهی های ثبت اختراع، کمتر از ۱۰ درصد و بر اساس تخمین ها، سهم تجاری سازی اختراعات نسبت به کل اختراعات ثبت شده نیز احتمالا زیر ۱ درصد است. پژوهش حاضر در قالب یک مطالعه کیفی و با استفاده از تحلیل مضمون به شیوه استقرایی، تلاش کرده به این پرسش پاسخ دهد که با توجه به ظرفیت شرکت ها و بنگاه های اقتصادی در ثبت اختراعات و تجاری سازی نوآوری ها، چرا این نهادها در کشور ما نتوانسته اند نقش فعالی داشته باشند. جمع آوری اطلاعات از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته و با تمرکز بر شرکت های دانش بنیان، غیر دانش بنیان، کارگزارن فناوری و تسهیلگران انجام شده و نتایج حاصل در قالب ۹ مضمون سازمان دهنده و۳ مضمون فراگیر دسته بندی شده اند. مضامین فراگیر شامل چالش های درون سازمانی، مزیت رقابتی و محیط بازار و زیرساختهای قانونی و اجرایی می باشند. چالش های درون سازمانی از قبیل نوع نگرش نسبت به دارایی های فکری و فرایندهای ثبت در کنار هزینه ها و ساختارهای مورد نیاز باعث می شود ثبت و تجاری سازی اختراعات از اولویت اغلب شرکت ها خارج شود. مزیت رقابتی و محیط بازار ایران نیز از یک سو نمی تواند انگیزه های کافی را برای ثبت و تجاری سازی اختراع در شرکت های صنعتی فراهم کند و از سویی در ایجاد بسترهای لازم برای شرکت های دانش بنیان ضعیف است. علاوه بر این، زیرساختهای قانونی و اجرایی کارکردهای موثری را تا به امروز ارائه نداده و ضمانت کافی در حفاظت از حقوق دارایی های فکری و حمایت از تجاری سازی ندارد. نتیجه نهایی، عدم اعتماد و یا توان کافی در شرکت ها برای ثبت و تجاری سازی اختراعات است. در این راستا، سیاستهای آموزش، ترویج و فرهنگ سازی در مورد ارزش دارایی های فکری و همچنین استقرار موثر نظام مالکیت فکری و بهره برداری از حقوق آن در قالب قوانین مرتبط، باید با جدیت دنبال شود. اجرای سیاستهای حمایت از تجاری سازی اختراعات با تمرکز بر رفع چالش های شرکت های دانش بنیان باید همچنان ادامه یابد و ابزارهایی همچون اعطای اعتبار مالیاتی سرمایه گذاری شرکت های بزرگ در تجاری سازی اختراعات شرکت های کوچک، حمایت و استفاده از ظرفیت کارگزاران دانش و فناوری و ارتقاء برخی استانداردهای فناورانه مورد استفاده در صنایع می تواند در ترغیب شرکت های صنعتی نسبت به بهبود خط تولید، توسعه فناوری و نوآوری و تجاری سازی اختراعات توسط آنان موثر باشد.

کلیدواژه ها:

تجاری سازی نوآری ها ، گواهی ثبت اختراع ، بنگاه های اقتصادی ، دانش بنیان ، حقوق مالکیت فکری