تحلیلی از وضعیت زیرساخت های آزمایشگاهی علم و فناوری در ایران و چالش های توسعه آن

توسعه علم، فناوری و نوآوری در هر کشوری، نیازمند سرمایه گذاری در طیف گسترده‎ای از زیرساخت ها از جمله زیرساخت های آموزشی، پژوهشی، توسعه فناوری، تجاری سازی و اطلاعاتی است. به عقیده بسیاری از صاحب نظران، نداشتن تحلیل جامع از وضعیت و چالش های زیرساخت های پژوهشی و آزمایشگاهی کشور، یکی از دلایل اصلی عدم تحقق اهداف تعیین شده برای جایگاه علمی ج. ا. ایران در منطقه، در نقشه جامع علمی و همچنین چشم انداز ۲۰ ساله کشور در افق ۱۴۰۴ بوده است. در این مقاله با نگاهی به تجربه زیسته نویسندگان در زمینه شبکه سازی زیرساخت های آزمایشگاهی کشور در دو دهه گذشته، مهم ترین چالش های زیرساخت آزمایشگاهی توسعه علم و فناوری در کشور شناسایی و تبیین شده است. سرمایه گذاری ناکافی و پراکنده در زیرساخت های پژوهشی، ضعف فرهنگ همکاری، فقدان زیرساخت قانونی مناسب برای به اشتراک گذاری و تبادل تجهیزات و خدمات آزمایشگاهی، بهره وری پایین سرمایه گذاری های زیرساختی، توسعه نامتوازن منطقه ای، فقدان زیرساخت های بزرگ ملی دارای استانداردهای جهانی، اتکای بیش از حد توسعه زیرساخت ها به بودجه های دولتی و مشارکت ضعیف بخش خصوصی از مهم ترین چالش های زیرساخت آزمایشگاهی در ایران هستند. همچنین پیشنهادهایی در قالب سه سرفصل «اصلاح ساختار حکمرانی و سیاست گذاری حوزه زیرساخت آزمایشگاهی کشور»، «تدوین و تصویب قوانین تسهیل گر» و «طراحی و اجرای برنامه های حمایتی در سطح ملی» برای رفع چالش های زیرساختی توسعه علم و فناوری در کشور ارایه شده است. راهبردهای کلان پیشنهادشده شامل؛ «ارتقاء بهره وری زیرساخت های آزمایشگاهی»، «جلب مشارکت حداکثری بخش خصوصی برای سرمایه گذاری» و «تمرکز سرمایه گذاری های آتی دولتی بر ایجاد زیرساخت های بزرگ آزمایشگاهی با رعایت توازن منطقه ای» است. یکی از پیشنهادهای مهم برای ارتقاء بهره وری زیرساخت های آزمایشگاهی کشور، «رفع موانع قانونی پیش روی تهاتر، فروش، و یا اجاره دادن تجهیزات بلااستفاده» مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی دولتی به سایر مراکز متقاضی است.

کلیدواژه ها:

زیرساخت آزمایشگاهی ، پژوهش ، علم و فناوری ، نقشه جامع علمی ، شبکه آزمایشگاهی ، سرمایه گذاری ، بهره وری