اخلاق استفاده از هوش مصنوعی در مدرسه

ورود پرشتاب فناوری های هوش مصنوعی (AI) به عرصه آموزش وپرورش، به ویژه در محیط های مدرسه ای، مرزهای جدیدی از فرصت ها و چالش های اخلاقی را گشوده است. هدف اصلی این مقاله، تحلیل و تبیین جامع الزامات اخلاقی حاکم بر به کارگیری سامانه های هوش مصنوعی در مدارس ایران است. این فناوری ها، در حالی که نویدبخش شخصی سازی فرآیند یادگیری، خودکارسازی وظایف اداری و ارائه بازخوردهای سریع هستند، نگرانی های عمیقی را در مورد حفظ حریم خصوصی داده های حساس دانش آموزان، تضمین عدالت آموزشی و شفافیت عملکرد الگوریتم ها ایجاد می کنند. این پژوهش با تمرکز بر چهار محور کلیدی اخلاق هوش مصنوعی – یعنی حریم خصوصی، انصاف، مسئولیت پذیری و شفافیت – چارچوب های نظری موجود را بررسی کرده و سپس آن ها را در بافت فرهنگی و قانونی مدارس ایرانی بومی سازی می کند (محمدی، ۱۴۰۰). نتایج تحلیل نشان می دهد که فقدان یک چارچوب نظارتی جامع در سطح وزارت آموزش وپرورش، زمینه ساز سوءاستفاده های احتمالی، به ویژه در زمینه جمع آوری و پردازش داده های رفتاری و تحصیلی دانش آموزان، خواهد بود. این امر نه تنها حقوق فردی دانش آموزان را نقض می کند، بلکه می تواند منجر به تقویت تعصبات موجود یا ایجاد تبعیض های جدید مبتنی بر داده شود (سلیمی و دیگران، ۱۳۹۹). برای مثال، سامانه های توصیه گر آموزشی ممکن است بدون شفافیت کافی، مسیر یادگیری دانش آموزان را به گونه ای جهت دهند که فرصت های برابر را سلب کند. لذا، این مقاله بر لزوم تدوین منشور اخلاقی هوش مصنوعی در مدرسه تاکید می کند؛ منشوری که تضمین کند استفاده از این فناوری ها مبتنی بر ارزش های انسانی، تقویت کننده نقش معلم به عنوان راهنما، و حافظ کرامت دانش آموزان باشد (عابدی، ۱۴۰۲). ارائه آموزش های اخلاقی به مدیران، معلمان، والدین و حتی دانش آموزان برای درک سازوکارها و پیامدهای اخلاقی هوش مصنوعی، یک گام ضروری در راستای نهادینه سازی استفاده مسئولانه است. در نهایت، پیشگیری از تبدیل هوش مصنوعی به یک «جعبه سیاه» تصمیم گیری، مستلزم آن است که مدارس از تولیدکنندگان و توسعه دهندگان خواستار سطح بالایی از شفافیت و قابل توضیح بودن (Explainability) در طراحی محصولات آموزشی باشند.

کلیدواژه ها:

اخلاق هوش مصنوعی ، مدارس ، حریم خصوصی دانش آموزان ، عدالت آموزشی ، شفافیت الگوریتمی ، مسئولیت پذیری ، سواد دیجیتال ، آموزش وپرورش.